Sự kiện Diễn đàn Kinh tế Bạc hân hạnh đón tiếp hơn 150 khách mời, bao gồm đại diện các doanh nghiệp, chuyên gia kinh tế, nhà nghiên cứu và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực sức khỏe, đào tạo, tư vấn giải pháp. Chương trình được thiết kế với hai phần trình bày keynote và một phiên thảo luận chuyên sâu, tạo nên một bức tranh toàn diện: Từ áp lực già hóa dân số đến động lực tăng trưởng mới và những giải pháp thiết kế hạ tầng, dịch vụ và chính sách để phát triển Kinh tế Bạc.

Già hóa dân số – Biến áp lực thành động lực kinh tế

Mở đầu diễn đàn là phần trình bày của Tiến sĩ Đoàn Hữu Minh, Cán bộ Chương trình Tăng trưởng Bao trùm và An sinh xã hội, Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) Việt Nam.

Bằng những số liệu chuyên sâu, Tiến sĩ đã đưa ra bức tranh rõ nét về tốc độ già hóa tại Việt Nam. Đến khoảng năm 2036, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn dân số già, với khoảng 20% dân số là người từ 60 tuổi trở lên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, mốc thời gian này có thể đến sớm hơn. Đến năm 2050, con số này dự kiến tăng từ 20% lên 25%.

“Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới, trong đó xu hướng giảm sinh và già hóa diễn ra song song.” Theo Tiến sĩ Đoàn Hữu Minh.

Việc già hóa dân số đi kèm với một loạt áp lực mang tính hệ thống:

1. Thu hẹp lực lượng lao động, kéo theo nguy cơ giảm tăng trưởng và năng suất.
2. “Áp lực kép” về tài chính công, khi mức chi tiêu của nhà nước cho y tế, lương hưu và an sinh xã hội gia tăng trong khi nguồn thu thuế suy giảm do thị trường lao động thu hẹp.
3. Hệ thống y tế chưa sẵn sàng, cả về hạ tầng lẫn nhân lực lão khoa, cùng nhiều vướng mắc trong khung pháp lý.
4. Hệ thống an sinh xã hội chịu áp lực lớn do các quỹ hưu trí có độ bao phủ còn thấp.
5. Thâm hụt vòng đời kinh tế gia tăng, khi thời gian tạo thặng dư ngày càng ngắn hơn so với thời gian phụ thuộc kinh tế.
6. Nảy sinh nhiều vấn đề tâm lý – xã hội, từ khoảng cách thế hệ trong gia đình đến sức khỏe tinh thần của người cao tuổi.

Song hành với những áp lực, xu hướng già hóa dân số cũng tạo ra cơ hội để định hình và phát triển thị trường dịch vụ, sản phẩm chuyên biệt dành cho thế hệ người cao.

Theo diễn giả, những lĩnh vực có tiềm năng phát triển mạnh trong “ngành công nghiệp người cao tuổi” bao gồm:

1. Dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, đặc biệt là y tế và lão khoa.
2. Hàng hóa, thiết bị hướng đến người sử dụng là người cao tuổi.
3. Dịch vụ giải trí, du lịch được thiết kế riêng cho nhóm trên 60 tuổi.
4. Dịch vụ tài chính, bảo hiểm như lập kế hoạch hưu trí, quản lý tài sản và bảo hiểm chăm sóc dài hạn.
5. Nhà ở, bất động sản với các sản phẩm thân thiện cho người cao tuổi hoặc gia đình nhiều thế hệ.

Đổi Mới Trong Thực Tiễn – Bài Học Từ Những Doanh Nghiệp Tiên Phong

Tiếp nối Keynote 1, diễn đàn chuyển sang bài học quốc tế với phần chia sẻ của ông Ando Masahiro – Chủ tịch Tập đoàn Taiyo (Nhật Bản), một trong những doanh nghiệp tiên phong ở lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi tại quốc gia có dân số già hóa hàng đầu thế giới.

Trong phần trình bày, ông Ando nhấn mạnh sự chuyển dịch từ mô hình y học chữa trị sang y học đồng hành tại Nhật Bản. Mục tiêu cuối cùng của y học chữa trị là chữa khỏi bệnh, tuy nhiên, mô hình này gặp phải giới hạn với các bệnh mạn tính, ung thư và cái chết tự nhiên. Ngược lại, y học đồng hành tập trung chuyển từ “chiến thắng bệnh tật” sang hỗ trợ bệnh nhân sống chung với bệnh, giảm đau và duy trì chất lượng cuộc sống. Đây là động lực thúc đẩy sự phát triển các mô hình chăm sóc dài hạn và tại nhà dành cho người cao tuổi.

Từ đó, diễn giả giới thiệu hệ sinh thái dịch vụ đa dạng dành cho người cao tuổi tại Nhật Bản, bao gồm: Viện dưỡng lão dài hạn, dịch vụ chăm sóc ban ngày, chăm sóc tại nhà, phục hồi chức năng và các dịch vụ hỗ trợ chuyên biệt về sức khỏe trí tuệ và tinh thần. Khi soi chiếu sang Việt Nam, phần lớn các loại hình tương tự vẫn còn nhiều khoảng trống, số đơn vị tham gia còn hạn chế và mô hình chưa đa dạng, điều này mở ra cơ hội tiềm năng cho các doanh nghiệp trong nước.

Giải pháp thiết kế hạ tầng và dịch vụ thích ứng xu hướng già hóa dân số  

Phần cuối của diễn đàn là phiên tọa đàm chuyên sâu, với sự dẫn dắt của Host Thu Bình cùng bốn khách mời:

• Giáo sư, Tiến sĩ Giang Thanh Long – Đại học Kinh tế Quốc dân
• Ông Ando Masahiro – Chủ tịch Tập đoàn Taiyo Nhật Bản
• Tiến sĩ Đoàn Hữu Minh – UNFPA Việt Nam
• Ông Bùi Anh Trung – Tổng Giám đốc Hệ thống Dưỡng lão Bình Mỹ

Nếu các phần trước cung cấp dữ liệu và bài học, thì phiên tọa đàm tập trung vào góc nhìn giải pháp xoay quanh ba trục chính:

1. Những mối quan tâm xã hội dành cho người cao tuổi

• Theo Tiến sĩ Đoàn Hữu Minh, già hóa tại Việt Nam đang thiếu hụt trên cả ba trụ cột Sức khỏe – Kinh tế – Xã hội. Người Việt sống thọ nhưng có tới mười năm sống trong bệnh tật, trong khi hệ thống chăm sóc dài hạn gần như chưa hình thành nên gánh nặng dồn lên gia đình. Về kinh tế, số người cao tuổi có lương hưu và nhận trợ cấp xã hội vẫn còn thấp, mức trợ cấp xã hội rất eo hẹp, chỉ bằng 33% chuẩn nghèo nông thôn, 25% chuẩn nghèo thành thị. Về xã hội, di cư lao động khiến người già cô đơn và thiếu sự hỗ trợ tinh thần từ người thân, cộng đồng.
• Ở góc độ nghiên cứu, Giáo sư Giang Thanh Long chia sẻ thách thức của Việt Nam nằm ở việc chưa chuẩn bị chính sách cho thế hệ sẽ già đi trong 10-20 năm tới. Ông nhấn mạnh rằng “việc suy giảm kết nối xã hội đang trở thành vấn đề ngày càng rõ rệt khi người cao tuổi cảm thấy cô đơn trong chính ngôi nhà của mình và mức độ trầm cảm cũng ngày càng tăng lên.” Do đó, chăm sóc người già không thể chỉ dừng lại ở y tế mà phải chú trọng nhiều hơn đến nhu cầu xã hội và tinh thần. 

2. Mô hình hợp tác công – tư: Bài học từ quốc tế và hướng đi cho Việt Nam

• Giáo sư Giang Thanh Long đã đề cập đến các mô hợp tác công – tư đáng học hỏi từ Trung Quốc và Thái Lan. Trong đó, chính phủ chủ động tháo gỡ điểm nghẽn liên quan đến đất đai để thúc đẩy doanh nghiệp xây dựng hạ tầng và vận hành bền vững khi tham gia vào thị trường Kinh tế Bạc. Tiếp đến là hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực ở lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi thông qua liên kết với các trường đại học. 
• Ở kinh nghiệm Nhật Bản, ông Ando chia sẻ mô hình hợp tác công – tư, trong đó nhà nước sẽ tạo ra nền tảng gắn kết 4 thành phần gồm: Nhà đầu tư, doanh nghiệp vận hành, các đơn vị dịch vụ y tế và các doanh nghiệp liên quan. Ở trung tâm là một công ty quỹ do nhà nước và tư nhân cùng góp vốn để đầu tư dài hạn vào hạ tầng. Cách tiếp cận này giúp điều phối nguồn lực, giảm rủi ro cho doanh nghiệp và tạo một hệ sinh thái đủ mạnh để đáp ứng tốc độ già hóa.

3. Phát huy nguồn lực con người trong lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi

Theo ông Bùi Anh Trung, nút thắt lớn nhất của lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam là thiếu nhân lực chuyên nghiệp. Nghề này hiện chưa có chuẩn đào tạo chính thức nên các trung tâm phải tự đầu tư vào giáo trình, quy trình đào tạo, hướng dẫn. Việc tuyển người và giữ người trong lĩnh vực này cũng là một thử thách vì áp lực công việc cao và chế độ đãi ngộ còn hạn chế. Bên cạnh đó, Việt Nam chưa có cơ chế thu hút lực lượng điều dưỡng đã làm việc ở nước ngoài trở về. Ông và các diễn giả còn lại cho rằng “muốn phát triển dịch vụ cho xã hội già hóa, Việt Nam phải xây dựng chuẩn nghề, hệ thống đào tạo bài bản và chính sách bảo vệ người người lao động ở lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi.”

Vai trò của từng thành tố xã hội trong nền Kinh tế Bạc

Trong bối cảnh tốc độ già hóa tăng nhanh, phát triển Kinh tế Bạc không thể đến từ nỗ lực đơn lẻ mà cần sự tham gia đồng bộ của nhiều cấp độ trong xã hội. Bốn thành tố gồm: Nhà nước, doanh nghiệp, cá nhân và cộng đồng đều giữ vai trò then chốt trong việc hình thành hệ sinh thái phục vụ người cao tuổi bền vững.

Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, xây dựng khung pháp lý ổn định, bảo đảm đất đai và hạ tầng dài hạn, đồng thời thúc đẩy các mô hình hợp tác công – tư để huy động nguồn lực xã hội.

Doanh nghiệp là lực lượng triển khai các dịch vụ và sản phẩm mới ở đa lĩnh vực từ chăm sóc, y tế đến công nghệ, tài chính, bất động sản. Doanh nghiệp cần đổi mới mô hình vận hành để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người cao tuổi.

Cá nhân cần chủ động chuẩn bị cho tuổi già từ sớm dựa trên ba trụ cột Sức khỏe – Kinh tế – Xã hội, từ đó giảm áp lực cho gia đình và hệ thống an sinh trong tương lai.

Cộng đồng đóng vai trò tạo môi trường sống gắn kết, hỗ trợ tinh thần và nâng cao chất lượng sống, đặc biệt tại các khu vực chịu tác động mạnh của di cư.

Khán giả trao đổi những vấn đề thực tiễn về dịch vụ dành cho người cao tuổi với các diễn giả tại sự kiện.

Khép lại diễn đàn, một thông điệp xuyên suốt được củng cố: Già hóa dân số không phải là thách thức mà là chất xúc tác để hình thành một hệ sinh thái mới – Kinh tế Bạc. Một hệ sinh thái bền vững là khi người cao tuổi được sống khỏe mạnh, độc lập, có giá trị, đồng thời trở thành một phần quan trọng của tăng trưởng kinh tế.

Vietsuccess xin gửi lời tri ân đặc biệt đến các nhà tài trợ và đối tác đồng hành – những đơn vị đã tin tưởng, hỗ trợ và góp phần tạo nên một không gian đối thoại chất lượng, bao gồm: Gelex, Nura Vietnam, PMax, CarePlus Vietnam và Bloomberg Businessweek Vietnam.