Với sự góp mặt của Đại sứ Julien Guerrier và ông Gonzalo Serrano đến từ Phái đoàn Liên minh Châu Âu tại Việt Nam trong chương trình The Quoc Khanh Show, cuộc đối thoại đã mở ra cái nhìn sâu sắc về tương lai hợp tác kinh tế giữa hai bên. Không chỉ giải mã sáng kiến Global Gateway (Cửa ngõ Toàn cầu) trị giá hàng chục tỷ Euro mà còn gửi đi một thông điệp mạnh mẽ đến khối tư nhân: EU không chỉ mang đến nguồn vốn, mà là “vốn chất lượng” để Việt Nam bứt phá bền vững và đảm bảo tự chủ kinh tế.

Việt Nam là “mắt xích” then chốt tại ASEAN

Vào cuối tháng 1/2026, nhân chuyến thăm của Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Antonio Costa, quan hệ EU – Việt Nam đã chính thức được nâng cấp lên mức Đối tác Chiến lược Toàn diện. Đây là sự thừa nhận vị thế mới của Việt Nam: quốc gia đã vượt qua nhiều đối thủ khu vực để trở thành đối tác thương mại hàng đầu của EU trong khối ASEAN.

Nền tảng của sự thắt chặt này là Hiệp định EVFTA, giúp kim ngạch thương mại song phương tăng trưởng 40% chỉ sau 5 năm. Việt Nam không còn là “công xưởng giá rẻ” mà đã trở thành điểm đến ưu tiên trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu của châu Âu. “Việt Nam hiện là một trong những đối tác then chốt của chúng tôi tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và ASEAN,” Đại sứ Julien Guerrier, Đại sứ Phái đoàn Liên minh Châu Âu tại Việt Nam nhấn mạnh. Sự nâng cấp này không chỉ mở ra lộ trình hợp tác không giới hạn ở thương mại hàng hóa, mà chuyển trọng tâm sang “tự chủ chiến lược” thông qua khoa học, công nghệ và an ninh quốc phòng.

Cũng chia sẻ cảm nhận về sự trưởng thành của nền kinh tế Việt Nam sau gần 20 năm, ông Gonzalo Serrano, Phó Trưởng Ban Hợp tác, Phái đoàn EU tại Việt Nam cũng bày tỏ sự ngỡ ngàng trước một diện mạo hoàn toàn khác: một Việt Nam hiện đại, đang quyết liệt chuyển mình sang nền kinh tế dựa trên chất lượng, đổi mới sáng tạo và bền vững. Theo đó, ông quan sát thấy một sự thay đổi ngoạn mục trong tâm thế của các doanh nghiệp: từ việc tập trung tối ưu hóa chi phí và chạy theo số lượng sang chú trọng chất lượng và không ngừng nâng cao năng lực cạnh tranh.

Ông Gonzalo nhấn mạnh: “20 năm trước, câu chuyện chủ yếu là về xóa đói giảm nghèo và an ninh lương thực, nhưng giờ đây chúng ta đang nói về đổi mới sáng tạo, khoa học kỹ thuật số và tính cạnh tranh toàn cầu”. Theo ông, sự thay đổi này không chỉ đến từ áp lực thị trường quốc tế mà còn từ chính người tiêu dùng Việt Nam – những người đang ngày càng trở nên khắt khe hơn về tiêu chuẩn bền vững.

Do vậy, Diễn đàn Kinh doanh và Đầu tư EU – Việt Nam trong khuôn khổ Chiến lược Cửa ngõ Toàn cầu diễn ra ngày 24/3/2026 vừa qua tại Hà Nội không chỉ là một sự kiện ngoại giao định kỳ. Đây là thời điểm đánh dấu sự thay đổi bản chất của mối quan hệ: không còn là sự hỗ trợ phát triển một chiều, mà là sự “cộng hưởng chiến lược” giữa Việt Nam và EU như những đối tác chiến lược để vươn tầm thế giới.

Kiến tạo hệ sinh thái giao thông đồng bộ cùng Liên minh Châu Âu

Nhanh không phải lúc nào cũng tương đương với chất lượng cao. Những gì chúng tôi mang lại là tiêu chuẩn cao nhất, công nghệ tiên tiến nhất… và sự độc lập cho nền kinh tế Việt Nam. – Đại sứ Julien Guerrier, Đại sứ Phái đoàn Liên minh Châu Âu tại Việt Nam

Đứng trước đại dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam trị giá 67 tỷ USD, Đại sứ Julien Guerrier khẳng định EU không chỉ cung cấp công nghệ mà còn mang đến một tư duy phát triển hạ tầng toàn diện. Thay vì chỉ nhìn nhận đường sắt hay Metro là phương tiện vận chuyển, EU hướng đến việc xây dựng những hệ sinh thái kinh tế xung quanh các điểm kết nối.

Kinh nghiệm từ các đô thị như Paris cho thấy Metro là đòn bẩy cho sự phát triển bền vững và giảm thiểu CO2. Đại sứ nhấn mạnh: “Bước đầu tiên là đảm bảo chúng ta có khung pháp lý và các tiêu chuẩn an toàn, tiêu chuẩn tín hiệu đúng đắn… EU có thể mang lại những giải pháp tốt nhất vì lợi ích của nền kinh tế và người dân Việt Nam, đảm bảo tính độc lập và tự chủ kinh tế”. Việc khánh thành Tuyến Metro số 3 tại Hà Nội với sự hợp lực của các quốc gia thành viên EU (Pháp, Đức, Ý) chính là minh chứng sống động cho mô hình hợp tác này.

Bên cạnh đó, để thu hút dòng vốn khổng lồ từ Châu Âu, khối tư nhân Việt Nam cũng cần chủ động nâng cấp năng lực để tương thích với các bộ công cụ tài chính của EU. Đại sứ nhận định: “Trong 12 tháng tới, lĩnh vực giao thông sẽ là điểm nhấn ấn tượng nhất. Chúng tôi tin rằng có tiềm năng khổng lồ cho các thương vụ quan trọng trong những tháng tới ở tất cả các phương thức vận tải”. Điều này đòi hỏi một môi trường pháp lý ổn định và dễ dự báo để các nhà đầu tư Châu Âu có thể tự tin thiết lập các kế hoạch kinh doanh dài hạn.

Một thông tin mang tính chiến lược được Đại sứ tiết lộ là việc EU dự kiến ra mắt một “Cơ sở hỗ trợ giao thông” (Transport Facility) trong năm tới để hỗ trợ đầu tư đa phương thức. Đây không chỉ là câu chuyện của đường sắt mà còn mở rộng sang đường thủy nội địa, hàng hải và hàng không – những lĩnh vực mà Việt Nam đang có nhu cầu cấp bách về hiện đại hóa.

Đòn bẩy cho chuyển đổi năng lượng bền vững

Trong khuôn khổ sáng kiến Global Gateway, lĩnh vực năng lượng không chỉ là mục tiêu khí hậu mà còn là ưu tiên hàng đầu để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Với cam kết huy động 15 tỷ Euro thông qua quan hệ đối tác JETP, EU đang nỗ lực hỗ trợ Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu Net Zero (phát thải ròng bằng 0) mà không phải đánh đổi bằng sự thiếu hụt năng lượng. Đại sứ Julien Guerrier khẳng định: “Năng lượng tái tạo sẽ đảm bảo cả mục tiêu Net Zero lẫn an ninh năng lượng của Việt Nam” vì giúp tận dụng nguồn tài nguyên tự thân như nắng, nước và gió.

Để hiện thực hóa các “siêu dự án” như điện gió ngoài khơi hay nâng cấp lưới điện (electricity highways), ông Gonzalo Serrano đã làm rõ cách thức EU hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân tiếp cận nguồn vốn thông qua “bộ công cụ” (toolbox) đa dạng. EU sử dụng các cơ chế như bảo lãnh (guarantee) và tài chính hỗn hợp (blended finance), kết hợp viện trợ không hoàn lại với các khoản vay ưu đãi từ các ngân hàng phát triển như EIB, AFD hay KfW để giảm thiểu rủi ro cho các nhà đầu tư.

Đặc biệt, điện gió ngoài khơi được xác định là “ưu tiên cao nhất” tại Diễn đàn  Kinh doanh và Đầu tư EU – Việt Nam trong khuôn khổ- Chiến lược Cửa ngõ Toàn cầu, nơi Phái đoàn EU đóng vai trò “người mai mối” (matchmaking) để kết nối các nhà đầu tư Châu Âu với doanh nghiệp Việt. “Chúng tôi phối hợp chặt chẽ với EuroCham để tạo ra nền tảng kết nối, giúp hai bên tìm thấy nhau và hình thành các liên doanh”, ông Gonzalo khẳng định. Sự kết hợp giữa công nghệ hàng đầu từ EU và nguồn vốn tư nhân được bảo trợ bởi các công cụ tài chính này chính là chìa khóa để biến các tiềm năng năng lượng tái tạo của Việt Nam thành những kết quả kinh tế thực tế.

Biến ESG là năng lực cạnh tranh cốt lõi thay vì nghĩa vụ áp đặt

ESG không phải là về sự áp đặt hay nghĩa vụ, mà là về năng lực cạnh tranh. Nếu Việt Nam muốn tiếp cận những thị trường đòi hỏi khắt khe nhất, thì chất lượng và sự bền vững là điều bắt buộc. – Ông Gonzalo Serrano, Phó Trưởng Ban Hợp tác, Phái đoàn EU tại Việt Nam

Là một trong những chủ đề được quan tâm tại Diễn đàn Kinh doanh và Đầu tư EU – Việt Nam trong khuôn khổ Chiến lược Cửa ngõ Toàn cầu, ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị) cũng đồng thời được định nghĩa lại. Theo đó, ông Gonzalo đã thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận thông thường. Thay vì nhìn nhận ESG như một rào cản pháp lý từ Châu Âu, ông khẳng định đây là yếu tố then chốt để doanh nghiệp Việt Nam bứt phá trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Gonzalo khẳng định: “ESG không phải là về sự áp đặt hay nghĩa vụ, mà là về năng lực cạnh tranh. Nếu Việt Nam muốn tiếp cận những thị trường đòi hỏi khắt khe nhất, thì chất lượng và sự bền vững là điều bắt buộc”. Ông cũng tiết lộ rằng EU đang triển khai các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo để giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) Việt Nam thích nghi và biến các tiêu chuẩn này thành lợi thế kinh doanh.

Đáng chú ý, EU thấu hiểu áp lực của các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đại sứ Guerrier làm rõ rằng: Quy định đối với SMEs sẽ có sự phân biệt, nhẹ nhàng và linh hoạt hơn nhiều so với các tập đoàn lớn. Đây là thông tin giải tỏa áp lực cho cộng đồng kinh doanh Việt Nam.

Để hỗ trợ chuyển đổi, EU đã phê duyệt gói 50 triệu Euro cho đào tạo nghề xanh, giúp lực lượng lao động trẻ Việt Nam làm chủ các công nghệ tuần hoàn. Việc tuân thủ sớm các quy định như chống phá rừng (EUDR) không nên được nhìn nhận là gánh nặng, mà là cách để Việt Nam chiếm lĩnh vị thế “người tiên phong” tại ASEAN.

Xây dựng nền tảng cho sự tự chủ chiến lược thông qua chuyển đổi số

Bên cạnh hạ tầng giao thông và năng lượng, chuyển đổi số được xác định là trụ cột then chốt giúp Việt Nam thoát khỏi bẫy gia công và tiến tới nền kinh tế tri thức. Đại sứ Julien Guerrier nhấn mạnh rằng trong các lĩnh vực công nghệ cao như 5G, AI (Trí tuệ nhân tạo), bán dẫn và công nghệ vệ tinh, EU không chỉ mang đến những giải pháp tiên tiến nhất thế giới mà còn mang đến sự “tin cậy và bảo mật”.

Điểm khác biệt lớn nhất trong lời mời gọi từ EU chính là sự tự chủ chiến lược. Đại sứ khẳng định: “Đây là những giải pháp công nghệ mà Việt Nam có thể tự kiểm soát cho chính mình, đảm bảo sự độc lập về hạ tầng số mà không bị phụ thuộc hay kiểm soát từ bên ngoài”. Đồng thời, Việt Nam đang nhận được sự hỗ trợ tích cực từ EU trong việc xây dựng khung pháp lý và các tiêu chuẩn đạo đức cho AI, học hỏi từ kinh nghiệm đi đầu của Châu Âu để tạo ra môi trường đầu tư minh bạch và dự báo được.

Sự “trưởng thành” của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam còn được minh chứng qua sự dịch chuyển của dòng vốn: Các tập đoàn Châu Âu hiện không chỉ đầu tư vào nhà máy sản xuất mà còn thiết lập các trung tâm R&D (Nghiên cứu và Phát triển) tại Việt Nam để tận dụng trí tuệ của lực lượng lao động trẻ. Với mục tiêu dành 3% GDP cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, Việt Nam đang trở thành đối tác tiềm năng trong mạng lưới Horizon Europe – chương trình nghiên cứu lớn nhất của EU. Ông Gonzalo Serrano nhận định rằng đây là bước chuyển mình từ “số lượng” sang “chất lượng và tính cạnh tranh toàn cầu”, biến Việt Nam thành một mắt xích không thể thiếu trong chuỗi giá trị công nghệ của tương lai.

Mối quan hệ Việt Nam – EU đã bước sang trang mới: từ hỗ trợ phát triển sang đối tác bình đẳng cùng thắng. Đối với các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, câu hỏi chiến lược bây giờ không còn là “có nên bắt tay với EU hay không”, mà là “chúng ta cần chuẩn bị năng lực nội tại như thế nào để hấp thụ dòng vốn và công nghệ chất lượng cao này, nhằm khẳng định vị thế tự chủ của mình trên bản đồ kinh tế toàn cầu?”

Để lắng nghe đầy đủ những chia sẻ của hai đại diện từ Phái đoàn Liên minh Châu Âu tại Việt Nam trong chương trình The Quoc Khanh Show trên kênh Vietsuccess, hãy theo dõi tại đây.

Chân thành cảm ơn Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam (EU Delegation to Vietnam) đã đồng hành cùng nội dung tập podcast này.