Trong tập 1 chương trình Beyond Income, anh Nguyễn Hữu Trí – Founder & CEO Học viện Awaken Your Power – sẽ cùng bóc tách thực trạng phổ biến mà nhiều người mắc phải đó là vì sao thu nhập tăng lên nhưng tài sản tích lũy vẫn không đổi? Dưới góc nhìn tâm lý hành vi, anh Trí sẽ chỉ ra những lầm tưởng trong tư duy cũng như cách mà số đông vẫn đang tiết kiệm tiền, từ đó tìm ra giải pháp tài chính đúng đắn cho hành trình kiến tạo gia sản.

Bẫy tâm lý tiêu dùng và lạm phát lối sống

Đi sâu vào căn nguyên của việc rò rỉ tài chính, sự thấu hiểu các cơ chế tâm lý đằng sau hành vi tiêu dùng là vô cùng quan trọng. Dưới áp lực của nhịp sống và công việc, các quyết định mua sắm thường đóng vai trò như một cơ chế để giải tỏa sự căng thẳng hoặc buồn chán. Khi cơ thể sản sinh nhiều hormone stress, việc tiêu xài trở thành cách nhanh nhất để kích hoạt hormone hạnh phúc dopamine. Chúng ta thường có suy nghĩ “đã cày ngày cày đêm thì xứng đáng được thưởng”. Tư duy này hình thành sẽ mở đường cho hiện tượng lạm phát lối sống, khiến tiêu chuẩn chi tiêu lập tức tăng ngang bằng với đà gia tăng của thu nhập.

Lạm phát lối sống khiến chúng ta dễ đánh mất khả năng phân định mục đích chi tiêu. Người tiêu dùng thường nhầm lẫn giữa việc mua sự bình an thực sự với việc tìm kiếm sự giải tỏa tức thời hoặc sự ngưỡng mộ từ người khác. Nếu chi tiêu chỉ để thu hút sự chú ý trên mạng xã hội, các cá nhân sẽ rơi vào vòng lặp áp lực, buộc phải liên tục “tăng đô” vung tiền để duy trì hình ảnh. Thêm vào đó, nhiều khoản chi được ngụy biện là đầu tư cho “trải nghiệm chữa lành”, nhưng thực chất chỉ là “trải” qua mà thiếu đi sự “nghiệm” lại. Một trải nghiệm đắt giá phải giúp cải thiện sự thấu hiểu bản thân và các mối quan hệ với gia đình, bạn bè, thúc đẩy cuộc sống trở nên tốt hơn.

Kỷ luật tích lũy và nghệ thuật “nuôi dưỡng” gia sản

Để thoát khỏi bẫy tâm lý tiêu dùng, chúng ta cần các giải pháp thiết lập kỷ luật giữ tiền mà không gây sốc về mặt tâm lý. Kinh nghiệm đắt giá nhất chính là nguyên tắc trích lập khoản tiết kiệm ngay tại thời điểm mức thu nhập vừa mới tăng lên. Đây được xem là thời điểm vàng vì mức sinh hoạt cũ vẫn đang được duy trì và nhu cầu tiêu pha mới chưa kịp hình thành. Một nguyên tắc cốt lõi được đưa ra là khi được thăng chức hoặc tăng lương, hãy cố gắng duy trì lối sống của cấp bậc cũ thêm khoảng 6 tháng để tâm lý quen dần với sự dư dả. Nếu trì hoãn dù chỉ vài tuần, chi phí sinh hoạt sẽ tự động phình to, biến việc tiết kiệm sau đó trở nên rất khó khăn.

Đồng thời, rào cản tâm lý lớn nhất khi quản lý tài chính là cảm giác tiền bạc bị giam lỏng. Để hóa giải điều này, cần thay đổi góc nhìn từ khái niệm “giam tiền” sang tư duy “nuôi dưỡng gia sản”. Hành động chuyển tiền vào các công cụ tài chính cũng giống như việc ươm một mầm cây vào chậu, bảo vệ nó khỏi những cám dỗ bốc đồng để sinh trưởng vững mạnh. Việc chứng kiến danh mục tài sản lớn lên từng ngày sẽ mang lại một niềm vui sâu sắc, một sự tự hào và an tâm to lớn hơn rất nhiều so với những sự thỏa mãn cảm xúc ngắn hạn từ việc tiêu xài.

Xây dựng lưới an toàn bảo vệ gia sản và nền tảng bình an

Không một khối gia sản nào có thể phát triển bền vững nếu không được gieo trồng trên một mảnh đất an toàn. Thực tế, rất nhiều người mải mê chạy theo vòng xoáy kiếm tiền mà bỏ ngỏ tấm lưới dự phòng bảo vệ bản thân trước những rủi ro. Người Á Đông vốn có thói quen để dành tiền, nhưng chưa phân định rạch ròi được đâu là “quỹ dự phòng khẩn cấp”.

Chính vì thiếu một định nghĩa rõ ràng, khoản tiền phòng thân thường vơi đi một cách dễ dãi cho những sự kiện không mang tính tối quan trọng như đám cưới, quà cáp hay các chuyến du lịch. Đến khi những biến cố nghiêm trọng như ốm đau hay mất việc thực sự ập đến, tấm lưới an toàn đã rách, đẩy nhiều người vào cảnh khốn đốn và phải đi vay mượn.

Quỹ dự phòng khẩn cấp đòi hỏi một kỷ luật cực kỳ nghiêm ngặt, chỉ được chạm vào khi dính đến sự an nguy sinh tồn của bản thân và gia đình. Các công cụ tài chính là phương án hiệu quả để thiết lập tấm lưới an toàn tài chính. Khi một hàng rào bảo vệ vững chắc được thiết lập từ sớm, con người mới có được sự bình an nội tâm. Trái với lầm tưởng của số đông, không phải sự giàu có tạo ra hạnh phúc, mà chính những người có đời sống hạnh phúc, duy trì được sự bình an mới dễ dàng trở nên giàu có.

Hãy nghĩ xem mình chi tiêu vì hạnh phúc bản thân hay để đổi lấy sự ngưỡng mộ của người khác. Nếu tìm được đúng mục tiêu đầu tư, bạn sẽ tự động tiết kiệm được những khoản chi khác. Nuôi dưỡng tài sản từ sớm để tạo cho bản thân và gia đình một tấm lưới bảo vệ vững chắc cho tương lai.  

Theo góc nhìn của anh Trí: “Hãy nghĩ xem mình chi tiêu vì hạnh phúc bản thân hay để đổi lấy sự ngưỡng mộ của người khác. Nếu tìm được đúng mục tiêu đầu tư, bạn sẽ tự động tiết kiệm được những khoản chi khác. Nuôi dưỡng tài sản từ sớm để tạo cho bản thân và gia đình một tấm lưới bảo vệ vững chắc cho tương lai.”

Lắng nghe trọn vẹn cuộc trò chuyện của anh Nguyễn Hữu Trí về nghịch lý thu nhập tăng nhưng tài sản tích lũy không đổi trên kênh Vietsuccess tại đây.

Chân thành cảm ơn Manulife Việt Nam đã đồng hành trong chuỗi nội dung này.