Từ bỏ công việc kỹ sư phần mềm tại Thung lũng Silicon để trở về Việt Nam khởi nghiệp trong lĩnh vực sản xuất xe điện, Nguyễn Bá Cảnh Sơn – Founder & CEO Dat Bike đã lựa chọn một con đường ít người dấn thân: phát triển và sản xuất xe điện “Made in Vietnam”.

Trong chương trình The Morning Talk do ngân hàng Phương Đông (OCB) thực hiện, câu chuyện của Dat Bike không đơn thuần là hành trình xây dựng một startup, mà còn mở ra góc nhìn thực tế về tư duy chiến lược, năng lực làm chủ công nghệ và khát vọng góp phần định hình tương lai giao thông xanh cũng như an ninh năng lượng của Việt Nam.

Giải bài toán “Vận hành và giá thành”

Trở lại thời điểm Dat Bike ra đời vào năm 2018, thị trường xe máy điện tại Việt Nam vẫn bị gắn với hình ảnh của những chiếc xe tốc độ thấp, quãng đường ngắn và chưa thể thay thế xe xăng. Nhìn thấy khoảng trống đó, Dat Bike lựa chọn tập trung vào điều quan trọng nhất: “tạo ra sản phẩm có khả năng vận hành tốt ngang ngửa xe xăng, nhưng vẫn có giá thành cạnh tranh để khách hàng sẵn sàng chuyển đổi.”

Theo Nguyễn Bá Cảnh Sơn: “Để người dùng sẵn sàng chuyển đổi, xe điện phải đáp ứng đầy đủ những nhu cầu vốn được xem là tiêu chuẩn của một chiếc xe: quãng đường di chuyển, tốc độ, tải trọng, độ bền và thời gian nạp nhiên liệu.” Khi rào cản về hiệu năng được xóa bỏ, yếu tố kinh tế sẽ trở thành động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi.

Tôi đang tập trung giải bài toán mà cả ngành xe điện chưa có lời giải: tạo ra sản phẩm có khả năng vận hành tốt ngang ngửa xe xăng, nhưng vẫn có giá thành cạnh tranh để khách hàng sẵn sàng chuyển đổi.

Đó cũng là lý do Dat Bike đặc biệt chú trọng bài toán chi phí vận hành. Hiện nay, chi phí sử dụng xe Dat Bike chỉ khoảng 2.000 đồng cho cùng quãng đường mà xe xăng tiêu tốn khoảng 20.000 đồng tiền nhiên liệu. Với các tài xế công nghệ hoặc người thường xuyên di chuyển, mức tiết kiệm có thể lên tới 1–2 triệu đồng mỗi tháng, giúp tối ưu chi phí.

Tuy nhiên, theo anh Sơn, đây vẫn là bài toán mà thế giới chưa giải quyết triệt để. Tại nhiều quốc gia như Mỹ hay châu Âu, xe điện vẫn cần các chính sách trợ giá hoặc mô hình trả góp, thuê bao để giảm chi phí ban đầu cho người dùng.

Làm chủ công nghệ lõi để tăng tốc đổi mới

Để giải quyết đồng thời bài toán hiệu năng và giá thành, Dat Bike chọn một hướng đi khác với nhiều doanh nghiệp trên thị trường: tự phát triển công nghệ lõi thay vì lắp ráp từ các bộ linh kiện nhập khẩu. Chính lựa chọn này tạo nên lợi thế cạnh tranh lớn nhất của Dat Bike là tốc độ cải tiến sản phẩm.

Khoảng 90% nhà cung cấp của Dat Bike hiện tập trung tại TP.HCM, giúp đội ngũ R&D, nhà máy và đối tác sản xuất kết nối chặt chẽ. Khi phát sinh vấn đề từ thị trường, kỹ sư có thể nhanh chóng điều chỉnh, thử nghiệm và cải tiến ngay tại chỗ, thay vì mất nhiều thời gian trao đổi với đối tác nước ngoài như mô hình sản xuất truyền thống.

Sự kết nối giữa nghiên cứu, sản xuất và phản hồi của khách hàng tạo nên một vòng lặp cải tiến liên tục theo triết lý Kaizen, giúp doanh nghiệp nâng cấp sản phẩm theo nhu cầu thực tế.

Một trong những thành quả tiêu biểu là bằng sáng chế tích hợp bộ sạc vào chính động cơ và bộ điều khiển của xe. Giải pháp này loại bỏ hoàn toàn bộ sạc rời cồng kềnh, giảm số lượng linh kiện, loại bỏ tiếng ồn của quạt tản nhiệt, đồng thời tăng độ bền và tính ổn định của toàn bộ hệ thống.

Quản trị dòng tiền và bài học về mở rộng quy mô

Nếu startup phần mềm có thể bắt đầu với nguồn vốn nhỏ, startup phần cứng luôn phải đối mặt với áp lực đầu tư rất lớn. Đến nay, Dat Bike đã huy động hơn 51 triệu USD. Tuy nhiên, bài học đắt giá nhất từ đội ngũ sáng lập không nằm ở số vốn gọi được, mà là khả năng quản trị quy mô và dòng tiền.

Có nhiều hình thức gọi vốn khác nhau như sử dụng nợ mạo hiểm (Venture debt), trái phiếu chuyển đổi (Convertible notes), gọi vốn từ các quỹ đầu tư hay vay vốn từ ngân hàng truyền thống. Dat Bike lựa chọn áp dụng mô hình gọi vốn hỗn hợp – kết hợp dòng vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm và vốn vay từ ngân hàng OCB nhằm tối ưu chi phí sử dụng vốn, đồng thời hạn chế phụ thuộc vào một nguồn tài chính duy nhất.

Với một lĩnh vực đặc thù mang tính rủi ro cao như khởi nghiệp phần cứng, việc tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng truyền thống ở những ngày đầu gần như là điều “không tưởng”. Hầu hết các nhà sáng lập chỉ có một lựa chọn mặc định là gõ cửa các quỹ đầu tư mạo hiểm (Venture Capital). Tuy nhiên, rào cản này đã được gỡ bỏ khi Dat Bike tìm thấy OCB. Tạo ra sự khác biệt lớn trên thị trường, OCB tiên phong thấu hiểu bối cảnh của các công ty khởi nghiệp để dũng cảm”phá vỡ” tiền lệ.

Thực tế, chính trong chiến lược đa dạng hóa nguồn vốn, OCB đã thể hiện rõ nét vai trò của một “Growth Partner” – đối tác tăng trưởng. Ngân hàng không cung cấp tín dụng theo cách tiếp cận đại trà mà thiết kế hệ sinh thái giải pháp may đo theo từng giai đoạn của startup. Thấu hiểu rào cản lớn nhất của các doanh nghiệp đang lớn nhanh là nhu cầu mở rộng thị phần nhưng thiếu tài sản bảo đảm, OCB mang đến gói vay tín chấp chuyên biệt cho từng phân khúc, cụ thể như sản phẩm cho vay Startup và Growth SME với hạn mức từ 10 đến 30 tỷ đồng.

Thay vì đóng khung trong các tiêu chí truyền thống, OCB cung cấp vốn bằng cơ chế linh hoạt: dựa trên năng lực quản trị, hiệu quả dòng tiền, tính minh bạch tài chính hoặc sự đồng hành từ các quỹ đầu tư. Tư duy thẩm định mở và linh hoạt này đã tạo đòn bẩy kịp thời, giúp các startup như Dat Bike dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, dễ dàng nắm bắt cơ hội kinh doanh mà không bị kìm hãm bởi gánh nặng thế chấp.

Thách thức lớn nhất của một startup không chỉ nằm ở số vốn gọi được, mà là khả năng quản trị dòng tiền và phân bổ nguồn lực.

Tuy nhiên, gọi được vốn mới chỉ là điều kiện cần. Thách thức lớn hơn là làm sao để sử dụng nguồn lực đó đúng thời điểm với tốc độ phù hợp. Dat Bike cũng từng trải qua giai đoạn phải cắt giảm khoảng 50% nhân sự vì mở rộng quá nhanh khi sản phẩm chưa thực sự bứt phá. Trải nghiệm đó giúp Founder Dat Bike rút ra một bài học quan trọng: trước khi xây dựng một bộ máy hoàn hảo, doanh nghiệp cần chứng minh được giá trị của sản phẩm. Theo anh,“thà quy trình còn lộn xộn nhưng sản phẩm tốt còn hơn là ngược lại.”

Tham vọng trở thành “nhà vô địch Đông Nam Á”

Dat Bike chưa bao giờ chỉ hướng đến thị trường Việt Nam. Doanh nghiệp đặt mục tiêu trở thành “nhà vô địch” xe máy điện hiệu suất cao tại Đông Nam Á, cạnh tranh trực tiếp với các đối thủ đến từ Trung Quốc, Đài Loan và Ấn Độ.

Xa hơn mục tiêu kinh doanh là kỳ vọng tạo ra tác động tích cực cho nền kinh tế. Hiện khoảng một phần ba lượng xăng dầu tiêu thụ tại Việt Nam phải nhập khẩu, trong đó phần lớn phục vụ gần 50 triệu xe máy đang lưu thông. Nếu quá trình chuyển đổi sang xe điện diễn ra thành công, lượng nhập khẩu nhiên liệu cho phân khúc này có thể giảm đáng kể, góp phần tăng cường an ninh năng lượng quốc gia.

Tôi không muốn chỉ đứng trong bảo tàng để ngắm bức tranh chuyển đổi xanh của thế giới. Tôi muốn là người trực tiếp vẽ nên bức tranh ấy.

Khép lại cuộc trò chuyện, anh Sơn chia sẻ sự thịnh vượng mà anh có được sau hành trình 7 năm khởi nghiệp là việc được tự do theo đuổi điều mình muốn làm, chịu trách nhiệm với lựa chọn của chính mình và trên hết là có khả năng tạo ra những tác động tích cực cho cộng đồng và môi trường.

Để theo đuổi lý tưởng ấy, anh từng chấp nhận mức lương ít ỏi mỗi tháng và đánh đổi nhiều thời gian dành cho gia đình. “Tôi không muốn chỉ đứng trong bảo tàng để ngắm bức tranh chuyển đổi xanh của thế giới. Tôi muốn là người trực tiếp vẽ nên bức tranh ấy”, anh bộc bạch.

Có lẽ chính tinh thần dám lựa chọn con đường khó, dám theo đuổi mục tiêu lớn hơn nỗi sợ thất bại đã tạo nên hành trình của Dat Bike. Không chỉ là câu chuyện của một startup xe điện, đó còn là minh chứng cho khát vọng xây dựng những doanh nghiệp công nghệ Việt đủ sức cạnh tranh trên sân chơi khu vực và góp phần tạo nên một tương lai phát triển bền vững.

Với các startup phần cứng, hành trình từ một bản vẽ kỹ thuật đến dây chuyền sản xuất luôn đòi hỏi nguồn lực khổng lồ. Để không bị “hụt hơi” trên chặng đường chạm đến thịnh vượng, họ cần nhiều hơn một khoản tín dụng hay một nguồn vay đơn thuần. Điều mà các nhà sáng lập cần là sự tư vấn, hỗ trợ những “bài học” tài chính và đặc biệt là một ngân hàng sẵn sàng đồng hành từ những ngày đầu khởi nghiệp. Đứng sau hành trình tiếp sức cho quỹ đạo tăng trưởng của Dat Bike, OCB tin rằng, mọi tương lai “Bình Minh Thịnh Vượng” đều được bắt đầu từ những khát vọng đủ lớn, những quyết định đột phá và sự thấu hiểu bài toán kinh doanh của doanh nghiệp.

Tinh thần kiên định vượt qua những thách thức từ câu chuyện của Dat Bike là thông điệp cốt lõi mà OCB mong muốn lan tỏa qua chương trình The Morning Talk. Trên hành trình bước ra khỏi vùng an toàn để theo đuổi “ánh mặt trời” của riêng mình, mỗi cá nhân hay doanh nghiệp đều sẽ đối mặt với không ít khó khăn. Thế nhưng, chỉ cần tìm thấy hướng đi phù hợp, đủ tin vào lựa chọn ấy và kiên định đến cùng, quả ngọt chắc chắn sẽ đến.

Đây đồng thời cũng là lời cam kết được OCB gửi gắm nhân dịp kỷ niệm 30 năm thành lập. Sẽ không có một định nghĩa duy nhất nào về thành công, mỗi người, mỗi doanh nghiệp đều có những lựa chọn cho riêng mình trong mỗi chương của cuộc đời. Và để vững bước đi xa trên hành trình hiện thực hóa những mục tiêu lớn, bên cạnh niềm tin nội tại, ai cũng cần một điểm tựa tài chính vững chắc để an tâm tiến bước.

Chân thành cảm ơn Ngân hàng Phương Đông (OCB) đã đồng hành cùng Vietsuccess trong chuỗi podcast nhân dịp kỷ niệm 30 năm thành lập. Để theo dõi đầy đủ cuộc trò chuyện của anh Nguyễn Bá Cảnh Sơn, bạn có thể nhấn vào đây.