Ông chỉ ra rằng thơ ca của Trần Nhân Tông là sự kết hợp hài hòa giữa tâm hồn thanh tịnh và cái nhìn bao dung đối với cuộc sống. Qua những bài thơ giản dị nhưng thấm đẫm tư tưởng Thiền, Vua Trần Nhân Tông đã truyền tải một cách tinh tế những triết lý sâu sắc về cuộc đời, về sự buông bỏ và hòa hợp giữa con người và tự nhiên. Những câu thơ như “Ở đời vui đạo hãy tùy duyên / Đói đến thì ăn mệt ngủ liền” là lời nhắn nhủ về sự đơn giản mà an lạc giữa đời thường.

Triết lý Thiền và vẻ đẹp của tiếng Việt trong thơ ca Trần Nhân Tông 

Theo nhà văn Nhật Chiêu, điểm độc đáo trong thơ ca của Trần Nhân Tông là khả năng chuyển tải những tư tưởng Thiền qua ngôn ngữ đời thường một cách tự nhiên và tinh tế. Ông nhấn mạnh rằng, đối với Trần Nhân Tông, hành trình tìm về sự an lạc không phải là một cuộc đào thoát khỏi thế gian, mà là sự hòa nhập trọn vẹn với cuộc đời để tìm thấy chân lý.

Theo ông, thơ ca của Trần Nhân Tông không phải là sự trốn tránh khổ đau mà là sự thấu hiểu và chuyển hóa khổ đau thành bình yên. Triết lý Thiền trong thơ ông hướng tới sự tỉnh thức, an nhiên giữa cuộc sống đời thường, tìm thấy hạnh phúc trong những điều giản dị nhất.

Thơ của Trần Nhân Tông vì vậy luôn mang tính khai phóng, giúp con người thoát khỏi sự trói buộc của vật chất và tìm về sự thanh tịnh trong tâm hồn. Nhà văn Nhật Chiêu nhấn mạnh rằng thơ ca Thiền tông của Trần Nhân Tông có thể được xem như một phương pháp giúp con người vượt qua những khủng hoảng nội tâm, tìm thấy sự cân bằng trong cuộc sống xô bồ và biến động hiện tại.

Tiếng Việt của Trần Nhân Tông là một tiếng Việt tinh tế, cao cấp, mà có khi bây giờ ta đánh mất.

Ngoài ra, ông còn cho rằng, giá trị của thơ ca Trần Nhân Tông không chỉ nằm ở tính triết lý mà còn ở khả năng truyền cảm hứng giữ gìn sự tinh tế của tiếng Việt. Vẻ đẹp độc đáo và duyên dáng của tiếng Việt đã được vua Trần Nhân Tông thể hiện khéo léo trong thơ phú của ông. Từng chữ, từng câu đều góp phần truyền tải tư tưởng và triết lý sống sâu sắc của Phật Hoàng. Qua đó, nhà văn Nhật Chiêu kêu gọi việc gìn giữ vẻ đẹp của tiếng Việt, trước nguy cơ vốn tiếng Việt đang dần mai một trong thời hiện đại.  

Sự trường tồn của tư tưởng Trần Nhân Tông trong đời sống hiện nay

Nhà văn Nhật Chiêu tin rằng thơ ca phản ánh cuộc sống, đạo đức, và tư tưởng của cha ông ta, được thể hiện rõ nét qua những câu chuyện trị quốc an dân của vua quan nhà Trần. Rất nhiều bài học lãnh đạo và triết lý đều còn giữ nguyên giá trị trường tồn và đáng để thế hệ sau học hỏi.

Theo ông, việc nghiên cứu và truyền bá tư tưởng của Trần Nhân Tông cần được thực hiện một cách có hệ thống, để không chỉ giữ gìn những di sản văn hóa quý giá mà còn giúp con người hôm nay tiếp nối những giá trị tốt đẹp của cha ông. Với tinh thần dung dị mà thâm sâu, thơ ca Trần Nhân Tông nói riêng và các triết lý thông tuệ của vị Phật Hoàng nhà Trần đã trở thành một di sản vô giá trong kho tàng văn hoá dân tộc. 

Làm sao để thơ ca cổ đến gần hơn với giới trẻ?

Nhà văn Nhật Chiêu cho rằng thơ ca cổ điển như thơ Trần Nhân Tông hiện chưa được quan tâm đúng mức bởi giới trẻ. Trong một thời đại mà các xu hướng văn hóa hiện đại lên ngôi, việc tiếp cận và trân trọng giá trị văn hóa truyền thống ngày càng trở nên khó khăn. Nhiều bạn trẻ vẫn xem thơ ca cổ là điều gì đó xa lạ, khó hiểu và không phù hợp với nhịp sống hiện đại. Điều này một phần là do chương trình học hiện nay chưa đầu tư xứng đáng cho việc giữ gìn và phát huy thi ca cổ. 

Chỉ cần có tầm đón đợi, đón đợi cái đẹp, đón đợi cái hay, đón đợi cái quý.

Nhà văn Nhật Chiêu

Theo Nhà văn Nhật Chiêu, để thơ ca cổ, đặc biệt là thơ Thiền của Trần Nhân Tông, có thể chạm đến trái tim người trẻ, cần có những phương pháp truyền bá sáng tạo và gần gũi hơn. Ông đề xuất rằng việc giới thiệu thơ cổ nên được thực hiện qua nhiều hình thức đa dạng, từ sách, hội thảo, tọa đàm, đến các nền tảng trực tuyến phổ biến như podcast, YouTube và mạng xã hội. Đồng thời, ông cũng cho rằng cần đưa nhiều thơ ca cổ vào nội dung giảng dạy phổ thông, và đào tạo giáo viên giảng dạy thơ ca cổ, giúp người trẻ dễ dàng nắm bắt được tinh thần và ý nghĩa sâu xa mà các tác giả xưa muốn truyền đạt.

Cuộc trò chuyện của Nhà văn Nhật Chiêu đã mở ra một góc nhìn sâu sắc về Trần Nhân Tông và thơ ca Thiền tông. Những tư tưởng vô giá của vị vua – thiền sư này không chỉ là di sản của quá khứ mà còn là bài học quý báu cho hiện tại và tương lai. Mời quý khán giả cùng Vietsuccess theo dõi chi tiết cuộc trò chuyện tại chương trình Non sông nghìn thuở – tập 3, tại đây.

Chương trình hân hạnh có sự đồng hành của Biti’s trong tập podcast này!