Tập 5 của EduInsights với sự tham gia của hai khách mời: TS. Lê Thị Mỹ Hạnh – Trưởng Ban Đào tạo, Trường Đại học FPT cơ sở Đà Nẵng và Chị Ngô Phương Thảo – Nhà sáng lập An Publishing & Education. Cuộc trò chuyện thảo luận về cách phụ huynh “lùi lại một bước” để làm nhà đầu tư, tin tưởng con cái và hệ sinh thái đại học, trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho con tự tin trải nghiệm và trưởng thành. Song song đó, trường đại học cũng cần trở thành môi trường mở, để phụ huynh cùng phối hợp giúp các bạn trẻ rèn luyện bản lĩnh bước vào đời.

Học sinh từ thụ động đến bản lĩnh tự chủ

Thực tế hiện nay cho thấy một sự phân hóa rõ rệt trong khả năng định vị bản thân của thế hệ trẻ. Theo quan sát của TS. Mỹ Hạnh, một bộ phận khoảng 30-40% học sinh đã thể hiện sự nhạy bén vượt trội khi tận dụng công nghệ để tra cứu thông tin, hiểu rõ xu hướng thị trường và định vị năng lực cá nhân. Tuy nhiên vẫn còn nhiều bạn trẻ bước vào đại học với tâm thế bị động và coi việc chọn nghề là quyết định của cha mẹ.

Đối với nhóm học sinh chưa xác định được đam mê cụ thể, sự tự chủ có thể bắt đầu từ phương pháp loại trừ. Thay vì hoang mang trước hàng nghìn ngành nghề, việc khoanh vùng dựa trên tính cách cá nhân và xu hướng quan tâm là một trong những cách tiếp cận đầu tiên. Chị Thảo chia sẻ lựa chọn nghề nghiệp của con trai, là một học sinh có xu hướng hướng nội, không phù hợp với môi trường nghệ thuật hay có sự yêu thích tò mò với điện cơ, điện tử, thì có thể thu hẹp lựa chọn vào các ngành kỹ thuật, công nghệ thông tin hoặc bán dẫn – những lĩnh vực mang tính xu hướng nhưng vẫn đảm bảo sự tương thích với bản chất cá nhân.

Quan trọng hơn cả, sự tự chủ đích thực nằm ở bản lĩnh dám đưa ra quyết định và chấp nhận quyền được sai. Giai đoạn trưởng thành không thể thiếu những va vấp. Việc một bạn trẻ kiên quyết theo đuổi một ngành học không phù hợp, dù phải trả giá bằng thời gian và tài chính, lại chính là bài học đắt giá nhất. Những trải nghiệm thực tế về sự thất bại giúp học sinh tự phản tư một cách sâu sắc hơn, từ đó hình thành khả năng tự chịu trách nhiệm – điều mà không sự áp đặt hay bảo bọc nào có thể thay thế được.

Nhà trường kiến tạo môi trường thực nghiệp 

Các cơ sở giáo dục đại học không ngừng đẩy mạnh việc kết nối doanh nghiệp vào giảng đường. Tại Trường Đại học FPT, thay vì đợi đến năm cuối, kỳ thực tập “On the job training – OJT” được triển khai sớm từ năm thứ hai. Việc sớm tham gia vào môi trường lao động thực tế giúp sinh viên thấu hiểu những thách thức của thị trường, từ đó có cơ sở để tự đánh giá lại năng lực và điều chỉnh chuyên ngành hẹp phù hợp với nhu cầu thực tế.

Bên cạnh đó, phương pháp giáo dục hiện đại đang hướng tới mô hình Học tập kết hợp (Hybrid) buộc sinh viên phải từ bỏ thói quen chờ đợi đáp án. Giảng viên đóng vai trò là người điều phối và hướng dẫn, đưa ra các chủ đề mở và đòi hỏi sinh viên phải tự nghiên cứu, phản biện và bảo vệ chính kiến. Trong những tình huống sinh viên gặp khó khăn, giảng viên không đưa ra sẵn giải pháp mà đặt ngược lại câu hỏi gợi mở. Đây chính là cách để nhà trường dìu dắt sinh viên rèn luyện sự tự chủ và tư duy phản biện, chuẩn bị những bước vững chắc trước khi bước vào đời. 

Trách nhiệm của nhà trường là tạo cơ hội để các em cọ xát với thực tế doanh nghiệp, thấu hiểu cả thách thức lẫn tiềm năng của nghề. Đặc biệt trong kỷ nguyên AI và bùng nổ thông tin, người trẻ thực chất đã tự định hình được điều mình muốn, điều các em cần nhất lúc này chính là sự tin tưởng và ủng hộ từ cả gia đình và nhà trường. – TS. Lê Thị Mỹ Hạnh 

Phụ huynh đồng hành để con tự do phát triển

Đôi khi sự lo lắng và bảo bọc quá mức của cha mẹ sẽ trở thành rào cản đối với sự trưởng thành của con cái, đặc biệt là những phụ huynh đã có thành tựu trong sự nghiệp của mình. Với vốn sống phong phú, cha mẹ luôn có xu hướng giúp con giới hạn rủi ro cao nhất có thể. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh chóng, việc phụ huynh trao cho con quyền chủ động chọn ngành nghề, lùi lại phía sau và quản trị nỗi sợ của mình sẽ giúp tạo ra khoảng trống cần thiết cho con cái tự do phát huy bản thân.

Thay vì lo lắng, cha mẹ hãy học cách quản trị nỗi sợ để con được sống đúng với tiềm năng và hiểu biết về bản thân. Hãy là người đồng hành trao quyền, giúp con tự thiết lập cuộc đời và bản lĩnh chịu trách nhiệm với mọi quyết định cá nhân. -Chị Ngô Phương Thảo

Buông tay không đồng nghĩa với buông xuôi, mà là chuyển dịch từ quản lý quy trình sang quản trị bằng mục tiêu. Kỹ thuật “nới và siết” là một gợi ý hiệu quả cho các bậc phụ huynh, cho phép con tự do lựa chọn lộ trình nghề nghiệp nhưng phải thiết lập những cột mốc về sự tự chủ tài chính. Khi các giới hạn về trách nhiệm được phân định rõ ràng, đứa trẻ sẽ ý thức được rằng tự do luôn đi kèm trách nhiệm với bản thân.

Sự trao quyền đích thực chỉ xuất hiện khi cha mẹ dũng cảm chấp nhận quyền được sai và nếm trải thất bại của con cái. Thay vì vị thế người áp đặt, phụ huynh nên trở thành người cộng tác đồng đẳng, sẵn sàng ngồi lại ngang hàng để lắng nghe và chỉ can thiệp khi con thực sự cần sự hỗ trợ. Việc “buông tay có kiểm soát” – cho phép con đối mặt với hậu quả từ quyết định cá nhân – chính là chìa khóa để rèn luyện bản lĩnh và giúp trẻ tự tin làm chủ cuộc đời trong một thế giới đầy biến động.

Lắng nghe trọn vẹn cuộc trò chuyện của TS. Lê Thị Mỹ Hạnh và chị Ngô Phương Thảo tại đây. 

Chương trình được phối hợp thực hiện bởi Vietsuccess và An Publishing & Education, với sự đồng hành của Trường Đại học FPT.