Dưới sự dẫn dắt của Host Quốc Khánh, cuộc đối thoại đi vào chiều sâu cùng hai khách mời: TS. Nguyễn Nhất Linh – Bí thư Đoàn Thanh niên Mặt trận Tổ quốc các đoàn thể Trung ương – Người đồng hành, chia sẻ trải nghiệm giúp thanh niên Việt Nam nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa trong bối cảnh hội nhập – cạnh tranh toàn cầu. Nhạc sĩ Nguyễn Đức Thịnh – Giám đốc Music One, Giám đốc nhà hát tư nhân đầu tiên tại Việt Nam (VOH Music One Opera House) – Người sở hữu hơn 300 nhạc cụ dân tộc và đã chứng minh rằng âm nhạc truyền thống hoàn toàn có thể trở thành ngôn ngữ kết nối Việt Nam với thế giới.

Các diễn giả không chỉ mổ xẻ lý thuyết mà còn mang đến những câu chuyện thực chứng sống động, khẳng định một nhận định sắc bén: Văn hóa chính là sức mạnh mềm, là vũ khí để khẳng định vị thế quốc gia trên bản đồ thế giới

Vai trò của bản sắc văn hóa trong bối cảnh hội nhập

Trong kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo (AI) và toàn cầu hóa, một người trẻ với bảng điểm xuất sắc và kỹ năng mềm điêu luyện chưa chắc đã đủ sức trụ vững trước sự khắc nghiệt của thời đại. Sự thiếu hụt trầm trọng hiện nay không nằm ở tri thức, mà nằm ở lỗ hổng về gốc rễ văn hóa. TS. Nguyễn Nhất Linh đã dẫn chứng một câu chuyện đầy suy tư về một bạn trẻ rất giỏi giang và tháo vát, nhưng bạn ấy đã thú nhận: “Em thấy là mình giỏi nhưng em đang mơ hồ về mục đích của mình trên cuộc đời này là gì?”. Rõ ràng, khi con người ta biết nhiều nhưng lại không hiểu rõ gốc rễ của chính mình, họ sẽ dễ dàng rơi vào khủng hoảng hiện sinh. 

Trong bối cảnh hiện nay, kiến thức và kỹ năng không còn là yếu tố duy nhất định hình năng lực cạnh tranh của người trẻ. Thay vào đó, sức mạnh cốt lõi lại nằm ở gốc rễ bên trong: bản sắc văn hóa. Văn hóa chính là hồn cốt để mỗi cá nhân kiến tạo giá trị cho riêng mình.Từ đó tạo nên bản sắc văn hóa của một tập thể, tổ chức và cả một dân tộc. – TS. Nhất Linh

Nhạc sĩ Nguyễn Đức Thịnh tin rằng niềm tự hào về nguồn cội chính là nền móng cho tương lai. Ông khẳng định hội nhập không phải là sự hòa tan hay bắt chước phương Tây, mà là quá trình mang bản sắc Việt ra thế giới. Chính cái “chất” riêng độc bản, sự uyển chuyển trong tư duy mới là yếu tố quyết định giúp người trẻ Việt trở nên khác biệt và không thể bị thay thế trên bản đồ toàn cầu.

Bài học “xúc tiến thương mại” bằng con đường văn hóa

Sẽ là một sai lầm lớn nếu chỉ đóng khung văn hóa trong những viện bảo tàng hay xem nó như một khái niệm hàn lâm. Trong giao thương toàn cầu hiện đại, văn hóa là một chiến lược ngoại giao đỉnh cao và là phương thức “xúc tiến thương mại” mang lại biên độ lợi nhuận khổng lồ với chi phí thấp nhất

Nhạc sĩ Nguyễn Đức Thịnh đã chia sẻ một bài học từ chuyến công tác cùng đoàn FPT Software tại Nhật Bản vào năm 2014. Thay vì tổ chức những buổi thuyết trình bán hàng khô khan hay thuê các gian hàng hội chợ đắt đỏ, đoàn doanh nghiệp Việt Nam đã chọn âm nhạc làm điểm chạm kết nối. Những giá trị văn hóa nghệ thuật ấy đã mở đường cho những mối quan hệ hợp tác hơn cả mặt kinh doanh mà còn trong tình hữu nghị, trân trọng và đồng hành.

Câu chuyện thực tế từ FPT Software là minh chứng cho thấy văn hóa tạo ra sự rung cảm và tin tưởng bền vững vượt xa mọi bản thuyết trình kinh doanh khô khan. Thực tế, sức mạnh này không chỉ dừng lại ở phạm vi doanh nghiệp mà đã được chứng minh ở tầm vóc quốc gia như ở Hàn Quốc — quốc gia đã chấp nhận chiến lược “văn hóa đi trước, kinh tế theo sau” để tạo đà cho sự bùng nổ về xuất khẩu hàng hóa và du lịch. Tiến sĩ Nhất Linh nhấn mạnh rằng trách nhiệm lớn nhất của người trẻ hiện nay là trở thành những người “phiên dịch” văn hóa, biết chuyển tải các câu chuyện và giá trị Việt Nam sang loại ngôn ngữ mà bạn bè thế giới có thể chạm và cảm được. Chúng ta đang sở hữu kho tàng tài nguyên mềm quý giá với 14 làn điệu dân ca đặc sắc, những di sản Nam Bộ nồng hậu như Đờn ca tài tử, Cải lương hay tinh hoa võ thuật Vovinam. Tuy nhiên, Nhạc sĩ Đức Thịnh cũng thẳng thắn chia sẻ rằng di sản sẽ chỉ là tiềm năng nếu không được “đóng gói” và chế biến; người trẻ buộc phải học cách “biến thóc thành cơm”, bởi nếu không có sự đầu tư và sáng tạo thì thóc vẫn mãi chỉ là thóc.

Sử dụng văn hóa để xúc tiến thương mại là một giải pháp mang lại hiệu quả cao với chi phí thấp, bởi chúng ta tận dụng được ngay nguồn lực dồi dào sẵn có của dân tộc. Trong giao thương, khi văn hóa trở thành một điểm chạm, nó sẽ tạo dựng niềm tin và sự kết nối chặt chẽ. Cuối cùng, chính bản sắc văn hóa sẽ tạo nên lợi thế cạnh tranh vững chắc trong bối cảnh toàn cầu. – Nhạc sĩ Đức Thịnh

Xây dựng hệ sinh thái trải nghiệm đại học nuôi dưỡng bản sắc văn hóa

Để xây dựng được nội lực văn hóa mạnh mẽ, giáo dục đại học phải rũ bỏ lớp vỏ bọc truyền thụ lý thuyết thuần túy để trở thành một hệ sinh thái nuôi dưỡng trải nghiệm. Nhà trường đóng vai trò vô cùng then chốt bởi đây là nơi sinh viên dành một phần ba thời gian trong ngày để tiếp xúc, tiếp thu và trải nghiệm thực tế. Môi trường văn hóa này không vô hình mà được thể hiện một cách sống động thông qua việc kiến tạo các không gian sinh hoạt chung, các câu lạc bộ, diễn đàn nghệ thuật để người trẻ được thực hành và sống cùng di sản. 

Trong không gian nuôi dưỡng bản sắc đó, việc sinh viên tiếp cận với nghệ thuật truyền thống không đơn thuần là để giải trí, mà thực chất là đang tiếp cận một bộ môn khoa học về quản trị trí tuệ và cảm xúc. Nhạc sĩ Đức Thịnh đã lấy cây Đàn Bầu làm một ví dụ thú vị: Kỹ thuật khảy đàn của tay phải đòi hỏi sự chính xác, đại diện cho lý trí (rational) và nguyên tắc nền tảng; nhưng sự rung ngân, nhấn nhá bám vào cần đàn của tay trái – vị trí áp sát vào trái tim, lại là hiện thân của cảm xúc (emotional) và sự thấu cảm. Sự kết hợp nhuần nhuyễn của hai bàn tay để tạo ra một nốt nhạc chính là sự cân bằng hoàn hảo giữa tính logic và sự thấu cảm, những tố chất vô cùng thiết yếu để thiết kế ra những sản phẩm hoàn mỹ và các chiến dịch thương mại đi sâu vào lòng người.

Xa hơn nữa, âm hưởng văn hóa cội nguồn, giống như “lời ru của mẹ”, mang một tần số rung động đặc biệt có năng lượng chữa lành tổn thương tâm lý, giúp người trẻ tự kết nối lại với nguồn cội để phát triển bền vững. Nhận định sâu sắc được rút ra: Giáo dục đại học đích thực mang sứ mệnh đánh thức phần “hồn” của dân tộc bên trong mỗi cá nhân.

Đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới không phải là chuyện gì quá xa vời, mà bắt đầu từ chính sự tự hào của mỗi người trẻ. Đây là một cuộc trò chuyện sâu sắc giúp chúng ta nhìn nhận lại giá trị của chính mình. Bạn có thể nghe lại toàn bộ nội dung bất kỳ lúc nào tại đây.

Chương trình được phối hợp thực hiện bởi Vietsuccess và An Publishing & Education, với sự đồng hành của Trường Đại học FPT.