Trong chương trình Greennovate mùa 2, hãy cùng lắng nghe Chị Phạm Thị Ngọc Thuỷ – Giám đốc Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV) – chia sẻ về động lực thúc đẩy chuyển đổi xanh, rủi ro của người chậm bước và những lợi thế vượt trội dành cho doanh nghiệp đi đầu trong xu thế phát triển bền vững.

Mức độ nhận thức & động lực chuyển đổi xanh của doanh nghiệp Việt

Thời gian đầu, mức độ nhận thức của doanh nghiệp Việt về các quy định và yêu cầu cụ thể của chuyển đổi xanh còn rất hạn chế. Tuy nhiên, nhờ các chương trình nâng cao hiểu biết và chia sẻ thông tin, nhận thức của doanh nghiệp về chuyển đổi xanh đã cải thiện đáng kể qua từng năm. Dù vậy đến cuối năm 2024, vẫn còn hơn 60% doanh nghiệp chưa bắt tay vào bất kỳ hoạt động chuyển đổi nào, song tỷ lệ doanh nghiệp đã triển khai đang tăng nhanh ở hầu hết các ngành. 

Lộ trình tiên phong bắt đầu từ khối nông nghiệp, đặc biệt là những lĩnh vực quan tâm đến tín chỉ carbon từ rừng và lúa gạo, như ngành cà phê. Sang năm thứ hai, nhóm sản xuất, chế biến, chế tạo gia nhập cuộc đua do áp lực ngày càng gắt gao từ thị trường xuất khẩu. Năm thứ ba ghi nhận thêm sự xuất hiện của những ngành khó chuyển đổi do thâm dụng nhiên liệu hóa thạch như logistics, cảng biển. Đặc biệt còn có sự xuất hiện của du lịch, nhóm ngành vốn chủ động chuyển đổi để đáp ứng nhu cầu bền vững của khách hàng, nhất là khách châu Âu. 

Chị Thủy nhận định: “Doanh nghiệp Việt nhạy bén khi biến câu chuyện chuyển đổi xanh trở thành lợi thế cạnh tranh. Khẳng định sự uy tín thông qua nhận thức về phát triển bền vững để doanh nghiệp có một cộng đồng nhất định ủng hộ”. 

Bên cạnh yếu tố nhận thức, động lực thúc đẩy doanh nghiệp Việt chuyển đổi xanh chủ yếu đến từ ba nguyên nhân chính. 

• Thứ nhất, hơn 50% doanh nghiệp triển khai nhằm tối ưu chi phí vận hành trong bối cảnh kinh tế khó khăn, đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, thông qua các giải pháp như tiết kiệm năng lượng và giảm lãng phí văn phòng phẩm. 
• Thứ hai, hơn 40% chịu áp lực trực tiếp từ thị trường quốc tế và khách hàng. Tại Châu Âu, những quy định bắt buộc như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) áp dụng cho các ngành phát thải cao (nhôm, thép, phân bón, xi măng, điện) cùng yêu cầu về sử dụng đất lâm nghiệp đang tác động mạnh đến các ngành xuất khẩu tỷ đô như rau củ quả, hạt và gỗ nội thất; phạm vi này còn mở rộng sang hàng không, cảng biển và logistics. Ở Mỹ, dù quy định khác nhau giữa các bang, nhiều tập đoàn lớn đã đưa yêu cầu ESG và bền vững vào quy trình mua hàng; Nhật Bản và Hàn Quốc cũng đưa điều khoản xanh trực tiếp vào hợp đồng. Những yêu cầu này không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp xuất khẩu mà còn lan xuống các SME trong chuỗi cung ứng, biến chuyển đổi xanh thành tình thế bắt buộc. 
• Thứ ba, cam kết Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ Việt Nam tại COP26 đã mở đường cho hàng loạt chính sách trong nước, tạo sức ép để doanh nghiệp sớm hành động nếu muốn duy trì năng lực cạnh tranh.

Doanh nghiệp Việt nhạy bén khi biến câu chuyện về xanh trở thành lợi thế cạnh tranh.

Chị Thủy – Giám đốc Ban IV

Thách thức khi doanh nghiệp không chuyển đổi kịp thời

Dù động lực đã rõ ràng, con đường chuyển đổi xanh vẫn còn đầy rào cản đòi hỏi doanh nghiệp phải chuẩn bị kỹ lưỡng. Trong quá trình chia sẻ về chủ đề chuyển đổi xanh, chị Thủy đã chỉ ra những thách thức lớn mà các doanh nghiệp Việt Nam đang phải đối mặt:

• Vấn đề tài chính: Đây là một thách thức rất lớn bởi vì chi phí vận hành thường xuyên của doanh nghiệp đã rất áp lực trong bối cảnh khó khăn vừa qua, trong khi bài toán chuyển đổi xanh và bền vững lại đòi hỏi những khoản đầu tư mới đáng kể để thay đổi mô hình, quy trình, công nghệ và đào tạo con người.
• Nguồn nhân lực: Doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tìm kiếm cả chuyên gia tư vấn bên ngoài uy tín lẫn nhân lực nội bộ có kiến thức, kỹ năng và hiểu biết nền tảng về chuyển đổi xanh. Ngay cả các doanh nghiệp lớn cũng không có sẵn đội ngũ này, và tình hình còn khó khăn hơn nhiều đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ.
• Những giải pháp kỹ thuật cụ thể để thực hiện chuyển đổi: Nhiều ngành, lĩnh vực vẫn chưa thực sự biết quy trình mới nào hay biện pháp kỹ thuật nào sẽ là tối ưu và giúp đạt được sự bền vững. Doanh nghiệp thường lúng túng và bối rối trong việc lựa chọn các biện pháp kỹ thuật phù hợp.
• Quản trị minh bạch và dựa trên dữ liệu: Luật chơi quốc tế đòi hỏi sự thường xuyên, liên tục và đặc biệt là việc quản trị phải có hệ thống, minh bạch và có bằng chứng dữ liệu. Đây là điều mà trước nay nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa có thói quen hoặc sự chuẩn bị sẵn sàng, gây ra khó khăn trong việc chứng minh quá trình chuyển đổi của mình. 

Doanh nghiệp khẳng định sự uy tín khi thể hiện được nhận thức về phát triển bền vững, từ đó có một cộng đồng nhất định ủng hộ.

Lợi thế cho doanh nghiệp tiên phong chuyển đổi xanh

Đi sớm trong cuộc đua chuyển đổi xanh đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ nắm trong tay nhiều lợi thế mà người đến sau khó đạt được:

• Tiết giảm chi phí: Chuyển đổi xanh có thể giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động vận hành và giảm thiểu chi phí thông qua việc sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, tiết kiệm điện năng, và cắt giảm lãng phí tài nguyên. Điều này mang lại lợi ích trực tiếp về tài chính cho doanh nghiệp
• Tạo lợi thế cạnh tranh và khẳng định uy tín thương hiệu: Việc nhanh chóng thích nghi và thay đổi giúp doanh nghiệp khẳng định uy tín và thương hiệu của mình trên thị trường. Điều này bao gồm việc tạo ra những giá trị mới để giữ chân khách hàng, cả những đối tác trong chuỗi cung ứng và người tiêu dùng cuối cùng. 
• Tiếp cận nguồn nhân lực chất lượng: Trong bối cảnh thiếu hụt nhân lực có kiến thức và kỹ năng về chuyển đổi xanh, những doanh nghiệp chú trọng chuyển đổi sớm sẽ có được sự lựa chọn nhân sự tốt hơn, mang lại lợi thế về đội ngũ.

Đồng thời “người tiên phong” cũng nhận được các chính sách hỗ trợ tích cực từ Chính phủ: 

• Ưu đãi tín dụng: Theo Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, doanh nghiệp được giảm 2% lãi suất cho các khoản vay đầu tư vào ESG, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. Đây là một bước tiến quan trọng khi trước đây tín dụng xanh chỉ chiếm khoảng 4,5% tổng dư nợ.
• Khuyến khích R&D: Nghị quyết 68 và Nghị quyết 198 cho phép quyết toán gấp đôi chi phí R&D khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp, tạo động lực lớn vì chuyển đổi xanh gắn liền với đổi mới công nghệ.
• Thí điểm thị trường tín chỉ carbon: Năm 2024 sẽ triển khai thí điểm, cho phép doanh nghiệp mua bán tín chỉ carbon để bù đắp phát thải hoặc tạo nguồn tài chính mới từ việc giảm phát thải vượt mức. 

Việc ghi dấu ấn bằng chuyển đổi xanh sẽ biến doanh nghiệp “from zero to hero”.

Chị Thủy – Giám đốc Ban IV

Trong câu chuyện phát triển bền vững và chuyển đổi xanh, doanh nghiệp Việt đừng ngại tiên phong, bởi đi trước sẽ giúp doanh nghiệp ghi dấu ấn trên thị trường và nắm bắt nhiều lợi ích mà người đến sau khó có được. Như bà Thủy khuyến khích: “Trong bối cảnh đất nước đang cải cách, việc ghi dấu ấn bằng chuyển đổi xanh sẽ biến doanh nghiệp “from zero to hero”, từ chưa có gì thành người tiên phong và nhận được nhiều giá trị kinh doanh”.

Khám phá những chia sẻ từ chị Phạm Thị Ngọc Thủy về lợi thế khi tiên phong chuyển đổi xanh tại đây.