Chị Nguyễn Hương Quỳnh – CEO BambuUP đã nhấn mạnh tinh thần đổi mới sáng tạo xuyên suốt cuộc trò chuyện với host Thu Bình trong chương trình Business Insights. Chị đã mở ra một bức tranh toàn diện về đổi mới sáng tạo mở (Open Innovation), xu hướng được xem là chìa khóa để doanh nghiệp Việt bước vào giai đoạn cạnh tranh mới của nền kinh tế toàn cầu.

Chị Nguyễn Hương Quỳnh là nguyên Tổng Giám đốc người Việt đầu tiên của Nielsen Việt Nam & Campuchia. Hành trình rời khỏi vị trí lãnh đạo tại một tập đoàn đa quốc gia để bước vào hệ sinh thái khởi nghiệp của chị là một ví dụ điển hình cho tinh thần “ra khỏi vùng an toàn” để kiến tạo những mô hình phát triển mới.

Đổi mới sáng tạo: Không chỉ là ý tưởng mới, mà là khả năng tạo ra giá trị thật

Theo chị Nguyễn Hương Quỳnh, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là việc nhiều doanh nghiệp vẫn đang hiểu sai về đổi mới sáng tạo. Thực tế, “innovation” từng mang hàm ý tiêu cực vào thế kỷ 16, dùng để chỉ những kẻ nổi loạn hoặc dị giáo. Nhưng trong kinh tế học hiện đại, đổi mới sáng tạo được định nghĩa bởi sự hội tụ của ba yếu tố: ý tưởng mới, khả năng triển khai và giá trị thực tế mang lại.

Điều đó đồng nghĩa, “đổi mới sáng tạo không nằm ở những ý tưởng bay bổng mà ở năng lực biến ý tưởng thành kết quả có thể đo lường được bằng tăng trưởng, hiệu quả vận hành hoặc trải nghiệm khách hàng”, chị chia sẻ.

Đổi mới sáng tạo không nằm ở những ý tưởng bay bổng mà ở năng lực biến ý tưởng thành kết quả có thể đo lường được bằng tăng trưởng, hiệu quả vận hành hoặc trải nghiệm khách hàng.

Từ thực tiễn vận hành của nhiều tập đoàn toàn cầu, đổi mới sáng tạo thường được phân bổ theo tỷ lệ 70/20/10:

• 70% cho đổi mới gia tăng (Incremental Innovation): cải tiến liên tục trên nền tảng hiện hữu, ví dụ như điện thoại màn hình gập – vẫn là smartphone nhưng được nâng cấp trải nghiệm.
• 20% cho đổi mới đột phá (Breakthrough Innovation): thay đổi mạnh mẽ hành vi người dùng, như bước chuyển từ điện thoại bàn phím vật lý sang màn hình cảm ứng.
• 10% cho đổi mới phá bỏ (Disruptive Innovation): tạo ra một thị trường hoàn toàn mới và thay thế mô hình cũ, giống như điện thoại di động đã thay thế điện thoại bàn dây quay.

Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp hiện nay không còn có thể chỉ dựa vào nội lực. Mô hình “đổi mới sáng tạo đóng” – nơi doanh nghiệp tự nghiên cứu và phát triển trong phạm vi nội bộ đang dần nhường chỗ cho “đổi mới sáng tạo mở”, nơi doanh nghiệp chủ động kết nối với startup, chuyên gia, trường đại học và quỹ đầu tư để cộng hưởng nguồn lực.

Open Innovation: Khi tăng trưởng không còn đến từ nội bộ doanh nghiệp

Trong bối cảnh tốc độ thay đổi công nghệ ngày càng nhanh, nguồn lực nội bộ của doanh nghiệp trở nên hữu hạn. Dự báo đến năm 2025, khoảng 70–80% nguồn lực đổi mới của các tập đoàn lớn sẽ đến từ bên ngoài doanh nghiệp. Đây cũng là lý do Open Innovation được xem là xu hướng tất yếu của tương lai.

Nếu mô hình tăng trưởng truyền thống chủ yếu dựa trên mở rộng quy mô theo chiều ngang, thì đổi mới sáng tạo mở giúp doanh nghiệp đạt tăng trưởng theo cấp số nhân. Theo chia sẻ của chị Quỳnh, mô hình này có thể giúp:

• Tăng năng suất lao động lên gấp 3 lần.
• Rút ngắn tốc độ triển khai sản phẩm và giải pháp.
• Giảm 20–30% chi phí đầu tư nhờ không phải tự R&D từ đầu.
• Mở rộng nguồn ý tưởng từ startup, chuyên gia, đối tác thay vì chỉ giới hạn trong nội bộ.

Trong hệ sinh thái đó, các nền tảng như BambuUP đóng vai trò như một “chiếc cầu nối”, giúp kết nối ba mắt xích quan trọng: doanh nghiệp có nhu cầu đổi mới – startup có giải pháp – nguồn vốn đầu tư.

Theo chị Quỳnh, mối quan hệ giữa doanh nghiệp lớn và startup không diễn ra ngay lập tức mà thường phát triển theo nhiều cấp độ.

• Giai đoạn đầu là các hoạt động hackathon hoặc cập nhật xu hướng để doanh nghiệp quan sát thị trường. 
• Tiếp theo là các thử nghiệm Proof of Concept (POC) nhằm đánh giá khả năng tương thích của giải pháp. 
• Khi hai bên bắt đầu quá trình đồng sáng tạo, startup và doanh nghiệp sẽ chia sẻ dữ liệu, kinh nghiệm trong ngành để tinh chỉnh giải pháp phù hợp với thực tế vận hành. 
• Xa hơn là việc startup được tích hợp vào hệ sinh thái doanh nghiệp để cùng tiếp cận thị trường.
• Cuối cùng là tiến đến các thương vụ đầu tư hoặc M&A.

Tuy nhiên, một điểm yếu lớn của hệ sinh thái Việt Nam hiện nay là sự thiếu vắng các quỹ đầu tư mạo hiểm doanh nghiệp (Corporate Venture Capital – CVC). Khác với các quỹ tài chính thông thường, CVC không chỉ mang lại vốn mà còn đóng vai trò “anchor client” – khách hàng mỏ neo giúp startup kiểm chứng thị trường, đồng thời cung cấp kinh nghiệm ngành và mạng lưới vận hành thực tế.

Rào cản lớn nhất để triển khai đổi mới sáng tạo mở

Từ hành trình làm việc với các doanh nghiệp và startup, chị Quỳnh nhận thấy “nhiều dự án đổi mới sáng tạo thất bại không phải vì công nghệ yếu, mà vì doanh nghiệp và startup không hiểu ngôn ngữ của nhau”.

Nhiều dự án đổi mới sáng tạo thất bại không phải vì công nghệ yếu, mà vì doanh nghiệp và startup không hiểu ngôn ngữ của nhau.

Doanh nghiệp thường nói bằng ngôn ngữ ROI, hiệu quả vận hành và quản trị rủi ro, trong khi startup tập trung vào tính năng công nghệ và khả năng mở rộng sản phẩm. Khoảng cách này từng khiến nhiều dự án tiềm năng tại Việt Nam bị đình trệ hàng tháng trời dù cả hai bên đều rất thiện chí.

Để giải quyết bài toán đó, chị Nguyễn Hương Quỳnh nhấn mạnh vai trò của mô hình APAR gồm bốn bước:

• Attention (Chú ý): nhận thức đúng về tầm quan trọng của đổi mới sáng tạo.
• Preparation (Chuẩn bị): giai đoạn quan trọng nhất nhưng thường bị bỏ qua, bao gồm chuẩn bị mindset, skillset, đội ngũ chuyên trách và nguồn lực tài chính.
• Action (Hành động): triển khai có trọng tâm và theo đúng thứ tự ưu tiên.
• Results (Kết quả): liên tục đo lường, đánh giá và điều chỉnh.

Bên cạnh đó, sự hợp tác chỉ có thể bền vững nếu đạt được “3 chữ Fit”:

• Fit về giải pháp – giải đúng bài toán.
• Fit về tư duy – cùng hệ giá trị và mục tiêu.
• Fit về vận hành – tương thích trong cách làm việc và quy trình.

Ở góc độ startup, chị Quỳnh cho rằng “nhiều nhà sáng lập cần thay đổi cách tiếp cận: startup trước hết phải là một business thực thụ với giá trị cốt lõi và khả năng tự tồn tại, thay vì chỉ tập trung vào gọi vốn.”

Nhiều nhà sáng lập cần thay đổi cách tiếp cận: startup trước hết phải là một business thực thụ với giá trị cốt lõi và khả năng tự tồn tại, thay vì chỉ tập trung vào gọi vốn.

Hiện nay, startup Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như chu kỳ bán hàng dài, thiếu nguồn hỗ trợ R&D cho Deeptech hay Agritech – những lĩnh vực đòi hỏi thời gian phát triển dài và nguồn lực lớn. Đây là khoảng trống mà nhiều quốc gia phát triển đã giải quyết bằng các chính sách hỗ trợ công nghệ giai đoạn đầu.

Dù vậy, cơ hội cho startup Việt vẫn rất lớn nếu biết đi cùng các “megatrends” toàn cầu. Một trong những xu hướng nổi bật là Silver Economy – nền kinh tế phục vụ dân số già hóa. Chỉ riêng tại Nhật Bản, thị trường điều dưỡng đã đạt quy mô khoảng 80 tỷ USD, trong khi toàn bộ hệ sinh thái phục vụ thế hệ bạc được định giá gần 1.000 tỷ USD. Theo chị Quỳnh, đây gần như vẫn là “mỏ vàng chưa khai phá” tại Việt Nam.

Song song đó là các lĩnh vực Climatech, Agritech và Foodtech – những ngành giải quyết các bài toán cấp thiết về biến đổi khí hậu và an ninh lương thực.

Một mô hình đáng chú ý khác là “Inside Out”, nơi doanh nghiệp phát triển một giải pháp để giải quyết bài toán nội bộ, sau đó thương mại hóa và tách thành công ty độc lập để cung cấp ngược ra thị trường. Đây được xem là hướng đi giúp doanh nghiệp vừa tối ưu vận hành, vừa tạo ra nguồn doanh thu mới.

Theo chị Quỳnh, điều thị trường cần lúc này không chỉ là những khẩu hiệu về đổi mới sáng tạo, mà còn là các câu chuyện thành công đủ mạnh để tạo hiệu ứng lan tỏa và xây dựng niềm tin cho hệ sinh thái.

Trong kỷ nguyên hiện nay, tốc độ không còn đơn thuần là lợi thế cạnh tranh. Với doanh nghiệp và cả nền kinh tế, tốc độ đã trở thành điều kiện tiên quyết để tồn tại.

Để theo dõi đầy đủ cuộc trò chuyện của chị Nguyễn Hương Quỳnh trong chương trình Business Insights, bạn có thể nhấn vào đây.