“Mình không thể mong đợi một kết quả mới nếu vẫn cứ làm theo cách cũ” – câu nói được anh Hùng nhấn mạnh trong buổi trò chuyện không chỉ mang tính cảnh tỉnh, mà còn đặt ra một mệnh đề then chốt cho doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay: Đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tồn tại.

Và trong tập phát sóng mới đây của chương trình Business Insights, khách mời Trương Thanh Hùng, Giám đốc Điều hành FiNNO Group kiêm Phó Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo quốc gia – đã chia sẻ những góc nhìn thẳng thắn, sâu sắc và thực tế về cách các doanh nghiệp Việt có thể tận dụng chính sách hỗ trợ, đổi mới tư duy và mô hình vận hành để phát triển bền vững.

Đổi mới sáng tạo không chỉ là sáng tạo

Đổi mới sáng tạo phải là việc tạo ra và ứng dụng được, chứ không chỉ dừng lại ở việc tạo ra.

Khi Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị ra đời, kèm theo các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ nguồn lực và hành lang pháp lý mới cho doanh nghiệp khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Cánh cửa cơ hội đã mở ra, song người bước vào hay không vẫn là doanh nghiệp. Và họ chỉ có thể bước vào nếu tự mình trở thành “người cầm lái” – hiểu đúng đổi mới sáng tạo là gì, chấp nhận thử nghiệm và sẵn sàng thay đổi tư duy.

Thế nhưng, thực tế cho thấy, một trong những điểm bị hiểu sai phổ biến hiện nay theo anh Hùng là sự đánh đồng giữa sáng tạo và đổi mới sáng tạo. Trong khi sáng tạo (creativity) có thể là tạo ra một điều mới, chưa chắc có ích, thì đổi mới sáng tạo (innovation) đòi hỏi yếu tố ứng dụng thực tế và tạo ra giá trị. “Đổi mới sáng tạo phải là việc tạo ra và ứng dụng được, chứ không chỉ dừng lại ở việc tạo ra” – ông nhấn mạnh.

Về bản chất, đổi mới sáng tạo là một chu trình khép kín, nơi sản phẩm hay ý tưởng mới không chỉ hiện diện trên giấy tờ hay slide thuyết trình, mà phải thực sự đi vào đời sống, được khách hàng chấp nhận, thương mại hóa và tạo ra giá trị vượt trội..

Ở cấp độ mô hình kinh doanh, điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp cần xem xét lại toàn bộ chuỗi giá trị – từ cách định giá, phân phối, đến chiến lược khách hàng. Một ví dụ được anh Hùng nhắc đến là sự chuyển mình của một thương hiệu lớn toàn cầu khi từ bỏ mô hình bán sản phẩm và chuyển sang mô hình cho thuê linh hoạt – giúp mở rộng tệp khách hàng, ổn định dòng tiền và tạo ra giá trị kinh tế bền vững hơn.

Chia sẻ với chương trình, anh Hùng cũng bày tỏ, ở Việt Nam, nhiều doanh nghiệp vẫn mắc kẹt trong tư duy “có gì mới thì mới gọi là đổi mới”, mà quên rằng, đôi khi chính sự tái tổ chức lại cách làm cũ, nhưng hiệu quả hơn, mới là đột phá thật sự.

Hành trình thử nghiệm và vòng lặp thực tế

Hãy cho mình một con đường thử nghiệm cái mới. Chỉ có hành trình thực tế mới cho chúng ta những phản hồi và bài học để chúng ta điều chỉnh.

Không có đổi mới nếu không có thử nghiệm. Không có thử nghiệm thì không bao giờ có dữ liệu thật để điều chỉnh. Đó là một nguyên lý then chốt trong đổi mới sáng tạo mà anh Hùng gọi là “cao tốc thử nghiệm”. Nghĩa là doanh nghiệp cần một không gian, một hành lang để chạy thử, để sai, và để học. Và “chỉ có hành trình và thực tế mới cho chúng ta những phản hồi, những bài học để điều chỉnh” – anh nói.

Tư tưởng này tương đồng với triết lý build – measure – learn (xây dựng – đo lường – học hỏi) trong mô hình khởi nghiệp tinh gọn (Lean Startup). Doanh nghiệp càng nhanh chóng đưa giải pháp ra thị trường thử nghiệm, càng nhanh chóng nhận được tín hiệu từ người dùng, và càng nhanh điều chỉnh được để cải tiến sản phẩm hoặc mô hình vận hành.

Ở đây, ranh giới giữa cải tiến liên tục (incremental innovation) và đổi mới mang tính phá vỡ (disruptive innovation) cũng được làm rõ. Nếu cải tiến là những bước đi nhỏ, đều đặn như Toyota từng làm với mô hình Kaizen, thì đổi mới phá vỡ là những cú chuyển đổi căn bản – như khi máy bay thay thế hoàn toàn tư duy về phương tiện vận chuyển truyền thống.

Anh Hùng chia sẻ một ví dụ thú vị: một startup Việt chuyển đổi sản phẩm yến chưng từ dạng nguyên liệu sang viên nén nhỏ tiện lợi, giúp người dùng chỉ cần thả vào nước nóng là có ngay ly yến – tiện dụng, hiện đại và dễ tiếp cận hơn. Điều đáng nói là công nghệ đó đã có từ trước, nhưng chính sự chuyển tư duy và thử nghiệm mô hình mới đã tạo nên đổi mới thực sự.

Khi chính sách và tài chính cùng nhập cuộc

Không thể nói đến đổi mới sáng tạo mà thiếu sự đồng hành từ hệ sinh thái – đặc biệt là khung chính sách và tài chính. Tại đây, anh Hùng đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của Nghị quyết 57 và Nghị quyết 63, khi Nhà nước tạo điều kiện thúc đẩy khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo qua các cơ chế miễn – giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân cho những cá nhân, tổ chức tham gia vào hệ sinh thái này.

Đây là cú hích rất lớn, nhất là với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), vốn gặp nhiều rào cản về tài chính, nguồn lực và pháp lý. Những chính sách này không chỉ giảm chi phí vận hành, mà còn giữ lại dòng tiền – yếu tố sống còn trong giai đoạn đầu của bất kỳ quá trình đổi mới nào. “Giữ được dòng tiền là giữ được sự sống. Giảm thuế thu nhập doanh nghiệp trong giai đoạn này giúp các SME có cơ hội tiếp tục tăng tốc” – anh Hùng khẳng định.

Không chỉ dừng lại ở chính sách từ Nhà nước, anh cũng nhấn mạnh vai trò của ngân hàng trong việc đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc xây dựng tài chính vững vàng. Đây không chỉ là chuyện cho vay vốn, mà còn là cách ngân hàng trở thành đối tác của đổi mới – đưa ra sản phẩm tài chính phù hợp với đặc thù rủi ro và tiềm năng tăng trưởng của các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Thực tế, trong kỷ nguyên biến động, khả năng đổi mới chính là năng lực cạnh tranh lớn nhất của doanh nghiệp. Nghị quyết 57 đã mở ra một hành lang mới, nhưng chính các doanh nghiệp, đặc biệt là SMEs mới là người quyết định có bước vào cuộc chơi này hay không. Cơ hội đang hiện hữu, nhưng không dành cho những ai chỉ đứng ngoài quan sát. Và nếu không bắt đầu từ hôm nay, thì khi nào?

Để không bỏ lỡ những chia sẻ đầy tâm huyết từ anh Trương Thanh Hùng, mời các bạn xem lại tập 61 trong chương trình Business Insights tại đây.

Chân thành cảm ơn Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) đã đồng hành cùng chúng tôi trong tập podcast này.