Trong chương trình Greenovate mùa 2, anh Lưu Hoàng Hà – Nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Công ty Nami Energy mang đến góc nhìn sâu sắc về làn sóng chuyển dịch tại thị trường Việt Nam. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về vị thế, thách thức và giải pháp đầu tư tối ưu cho doanh nghiệp.

Vị thế Việt Nam trong dòng chảy chuyển dịch 

Thế giới đang chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy năng lượng. Tuy nhiên, hướng đi của mỗi cường quốc lại có sự khác biệt rõ rệt. Chính sách năng lượng của Mỹ thường thay đổi theo từng đời Tổng thống. Ông Trump ưu tiên năng lượng hóa thạch và khí đốt. Ngược lại, ông Biden lại tập trung khuyến khích năng lượng tái tạo. Trong khi đó, Trung Quốc lại rất kiên định với mục tiêu xanh hóa. Họ hiện là quốc gia dẫn đầu thế giới về chuyển dịch năng lượng. 

Việt Nam cũng không thể đứng ngoài vòng xoáy tất yếu này. Chúng ta đã có những bước tiến thần tốc trong vài năm qua. Việt Nam xuất phát sau nhưng đã nhanh chóng vượt qua Thái Lan. Chúng ta từng được coi là “ngôi sao sáng” của năng lượng khu vực. Dấu hiệu chuyển dịch hiện hữu ngay trong đời sống hàng ngày. Xe ô tô điện VinFast xuất hiện ngày càng nhiều trên đường phố. Các tấm pin mặt trời phủ kín mái nhà xưởng tại khu công nghiệp. Những cánh đồng điện gió rộng lớn trở thành điểm check-in quen thuộc. 

Động lực chuyển đổi không chỉ đến từ ý chí, mà còn từ tài chính. Hiện nay, rất khó để vay vốn quốc tế làm nhiệt điện than. Các định chế tài chính đã ngừng tài trợ cho năng lượng hóa thạch. Chi phí đầu tư cho điện mặt trời đã giảm một nửa sau 5 năm. Công nghệ pin lưu trữ cũng đang rẻ đi nhanh chóng. Năng lượng xanh đang cạnh tranh sòng phẳng với năng lượng hóa thạch.

Thách thức khi chuyển dịch năng lượng xanh 

Việt Nam đặt ra những mục tiêu rất tham vọng cho tương lai. Đến năm 2050, 75% nguồn điện sẽ đến từ năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, chúng ta đang đối mặt với nhiều rào cản. 

Ba thách thức lớn nhất đều là chính sách: 

• Sự thiếu vắng hành lang pháp lý đã làm chậm đà phát triển. Giai đoạn vừa qua, thị trường có dấu hiệu chững lại đáng tiếc. Các nước lân cận như Philippines và Indonesia đang tăng tốc đuổi theo. 
• Cơ quan quản lý đang chịu sức ép giải quyết khối lượng công việc lớn. 
• Nguy cơ thiếu điện cục bộ ở miền Bắc là lời cảnh báo rõ ràng. 

Bên cạnh chính sách, hạ tầng kỹ thuật cũng là một bài toán khó. Lưới điện Việt Nam vốn được thiết kế cho nguồn điện ổn định. Nó chưa sẵn sàng để tích hợp lượng lớn điện gió và mặt trời. Hệ thống truyền tải cần được nâng cấp và đầu tư mạnh mẽ hơn. 

Dù vậy, tiềm năng thu hút vốn đầu tư nước ngoài vẫn rất lớn. Các nhà đầu tư quốc tế sẵn sàng rót hàng trăm tỷ USD. Quy hoạch điện sửa đổi đã tạo ra luồng sinh khí mới. Điện gió ngoài khơi là một mỏ vàng chưa được khai thác đúng mức. Việt Nam hoàn toàn có thể xuất khẩu điện sạch sang Singapore. Điện hạt nhân cũng được nhắc đến như một giải pháp tiềm năng. 

Lối đi xanh cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp sản xuất đang đứng trước áp lực phải “xanh hóa”. Đây không còn là sự lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Nếu không giảm phát thải, hàng hóa sẽ khó xuất khẩu đi quốc tế. Các thị trường lớn đều yêu cầu tuân thủ tiêu chuẩn ESG nghiêm ngặt. 

Tiền, công nghệ đang đợi chúng ta, nhân tài cũng đang đợi để đến Việt Nam. Điều duy nhất cần làm là tăng tốc xây dựng chính sách, các chính sách minh bạch, rạch ròi và hỗ trợ nhà đầu tư nhiều hơn.

Tuy nhiên, nhiều chủ doanh nghiệp vẫn lo ngại về chi phí đầu tư. Thực tế, sử dụng năng lượng mặt trời giúp tiết kiệm chi phí vận hành. Có hai mô hình chính để doanh nghiệp tham gia chuyển đổi năng lượng: 

• Tự bỏ vốn đầu tư hệ thống điện mặt trời. Doanh nghiệp sẽ hưởng trọn vẹn lợi ích tài chính từ việc tiết kiệm điện. Tuy nhiên, họ phải tự lo khâu lắp đặt, vận hành và bảo trì. Điều này tiêu tốn nguồn lực và không thuộc chuyên môn. 
• Hợp tác với các đơn vị chuyên nghiệp như Nami Energy. Mô hình này gọi là ESCO hay chia sẻ lợi ích. Đối tác năng lượng sẽ bỏ toàn bộ 100% vốn đầu tư ban đầu. Họ chịu trách nhiệm kỹ thuật, vận hành và quản lý rủi ro. Doanh nghiệp chỉ cần cung cấp phần mái nhà xưởng để lắp đặt. Lợi ích tài chính và tín chỉ carbon sẽ được chia sẻ đôi bên. Đây là giải pháp tối ưu cho các doanh nghiệp muốn tập trung vào cốt lõi. 

Ngoài ra, việc quản lý năng lượng cũng cần được chú trọng hơn. Dịch vụ kiểm toán năng lượng đang ngày càng phổ biến tại Việt Nam. Nó giúp doanh nghiệp xác định rõ lộ trình giảm phát thải hiệu quả. Các quỹ đầu tư nước ngoài rất quan tâm đến tính minh bạch. Doanh nghiệp cần xây dựng nền tảng quản trị vững chắc để hút vốn.

Anh Hà nhận định: “Tiền đang đợi chúng ta, công nghệ đang đợi chúng ta, nhân tài cũng đang đợi để đến Việt Nam. Điều duy nhất cần làm là tăng tốc xây dựng chính sách, các chính sách minh bạch, rạch ròi và hỗ trợ nhà đầu tư nhiều hơn”. 

Khám phá những chia sẻ từ anh Lưu Hoàng Hà về cách làm chủ năng lượng xanh trên kênh Vietsuccess.