Bối cảnh kinh tế toàn cầu: Bất định trở thành “bình thường mới”

Kinh tế thế giới đang bước vào một giai đoạn mà rủi ro không còn là biến số bất thường, mà là trạng thái thường trực. Căng thẳng địa chính trị, chủ nghĩa bảo hộ thương mại quay trở lại và chính sách tiền tệ toàn cầu chưa thực sự ổn định đang khiến môi trường kinh doanh trở nên khó đoán hơn bao giờ hết.

Chính sách “thuế đối ứng” của Mỹ là một ví dụ điển hình. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp toàn cầu – bao gồm cả Việt Nam tận dụng “cửa sổ 90 ngày” để đẩy mạnh xuất khẩu. Nhưng về dài hạn, sự gia tăng các rào cản thương mại cho thấy một xu hướng rõ ràng: toàn cầu hóa đang tái cấu trúc, không biến mất, nhưng vận hành theo cách thận trọng và chọn lọc hơn.

Ở chiều năng lượng, những lo ngại xoay quanh Venezuela và giá dầu chủ yếu mang tính tâm lý. Năng lực sản xuất thực tế của Venezuela chưa đủ để tạo cú sốc cung trong ngắn hạn. Điều này cho thấy thị trường hiện nay phản ứng rất nhanh với thông tin, nhưng tác động thực cần được nhìn bằng lăng kính trung – dài hạn.

Doanh nghiệp phải quen với việc sống trong bất định. Vấn đề không phải là né rủi ro, mà là hiểu rõ rủi ro nào mang tính cấu trúc, rủi ro nào chỉ là nhiễu động ngắn hạn.

Những điểm cần lưu ý của kinh tế Việt Nam năm 2025

Năm 2025, Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng GDP 8,02%, trong đó riêng Quý IV đạt 8,46%. Đây là con số ấn tượng trong bối cảnh toàn cầu nhiều biến động. Tuy nhiên, điều đáng chú ý không nằm ở tốc độ, mà ở động lực tăng trưởng.

Thứ nhất, nghịch lý tiêu dùng nội địa.
Tổng mức bán lẻ tăng hơn 9% danh nghĩa, nhưng nếu loại trừ lạm phát, mức tăng thực chỉ khoảng 6,7–6,8%, thấp hơn tăng trưởng GDP. Điều này cho thấy sức mua trong nước phục hồi chậm, dù du lịch quốc tế đã đón 21–22 triệu lượt khách. Nền kinh tế vẫn dựa nhiều vào xuất khẩu và đầu tư công, trong khi tiêu dùng – trụ cột bền vững nhất – chưa thực sự bật lại.

Thứ hai, rủi ro từ tín dụng.
Tăng trưởng tín dụng đạt khoảng 19%, đưa tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP lên tới 144%, vượt xa ngưỡng an toàn quốc tế (120%). Đây là dấu hiệu cảnh báo về việc tăng trưởng đang dựa nhiều vào đòn bẩy tài chính, tiềm ẩn nguy cơ nợ xấu và bong bóng tài sản nếu chất lượng dòng vốn không được kiểm soát.

Thứ ba, nghịch lý tiết kiệm – đầu tư.
Tỷ lệ tiết kiệm quốc gia lên tới 37% GDP, trong khi đầu tư chỉ ở mức 32–33%. Một lượng vốn lớn đang “đứng ngoài” nền kinh tế, phản ánh tâm lý phòng thủ và sự thiếu niềm tin vào cơ hội sinh lời. Nhưng ở góc nhìn khác, đây cũng là dư địa tăng trưởng rất lớn nếu niềm tin thị trường được khơi thông.

Tận cơ những động lực tăng trưởng năm 2026

Bước sang năm 2026, với dự báo tăng trưởng khoảng 7,5%, cơ hội không dành cho tất cả, mà dành cho những doanh nghiệp biết tái định vị chính mình trong chuỗi giá trị.

Một là, thoát khỏi “vùng trũng gia công”.
Theo logic “Smile Curve”, giá trị cao nhất nằm ở R&D, thiết kế, công nghệ lõi và ở phía hạ nguồn như thương hiệu, phân phối, dịch vụ hậu mãi. Doanh nghiệp Việt, đặc biệt là SME, không cần làm tất cả, nhưng cần chọn đúng vai trò: trở thành vendor cung cấp những khâu phức tạp mà các tập đoàn lớn “không muốn” hoặc “chưa làm được”, từ đó học hỏi công nghệ thông qua thực tiễn.

Hai là, chuyển đổi số theo tư duy Sandbox.
Không ai hiểu trọn vẹn AI, Blockchain hay dữ liệu lớn ngay từ đầu. Thay vì chờ chắc chắn mới làm, doanh nghiệp cần thử nghiệm trong phạm vi hẹp, học nhanh từ sai sót và cải tiến liên tục. Quan trọng hơn, phải nuôi tham vọng tự chủ công nghệ, thay vì chỉ mua giải pháp rẻ và nhanh để bắt chước.

Nếu chỉ mua công nghệ về dùng, doanh nghiệp sẽ luôn đi sau. Muốn phát triển bền vững, phải có nỗi ‘đau đáu’ làm chủ công nghệ của chính mình. Nhà nước cũng cần có những hỗ trợ thiết thực giúp thúc đẩy chiến lược chủ quyền công nghệ, và đổi mới sáng tạo cho các doanh nghiệp Việt.

Ba là, tiếp cận chính sách bằng năng lực, không phải quan hệ.
Thông tin hỗ trợ doanh nghiệp hiện đã được công khai. Khi hồ sơ đúng, quy trình chuẩn, cơ quan quản lý rất khó từ chối. Đồng thời, doanh nghiệp cần chủ động đọc chính sách, theo dõi báo chí, tham vấn chuyên gia để hiểu điểm nghẽn và phản biện một cách hợp pháp, thay vì chờ đợi “cơ chế xin – cho”.

Năm 2026 sẽ không dễ dàng, nhưng cũng không thiếu cơ hội. Trong một thế giới nhiều bất định, lợi thế không còn thuộc về doanh nghiệp lớn nhất, mà thuộc về doanh nghiệp tự tin vào năng lực nội tại, thích ứng nhanh, dám sáng tạo và chấp nhận đột phá có tính toán.

Xem trọn vẹn cuộc trao đổi với TS. Võ Trí Thành để hiểu rõ bức tranh kinh tế 2025–2026, các rủi ro phía sau tăng trưởng và gợi ý chiến lược cho doanh nghiệp Việt tại đây.