Trong chương trình Wealth-Being trên kênh Vietsuccess, anh Nguyễn Thành Trung, Founder & CEO CTCP Đầu tư FinSuccess, chia sẻ góc nhìn về tư duy đầu tư, sự khác biệt giữa đầu tư và quản lý tài sản, cũng như tiềm năng của ngành quản lý tài sản tại Việt Nam và châu Á.

Vì sao 90% nhà đầu tư Việt Nam thua lỗ?

Một trong những thực tế đáng buồn ở thị trường Việt: có đến 90% nhà đầu tư thua lỗ. Theo anh Nguyễn Thành Trung, việc thua lỗ này không phải vì thị trường thiếu cơ hội, mà hầu hết do sự thiếu kiến thức, thiếu phương pháp, không đủ thời gian và dễ bị cảm xúc dẫn dắt của nhà đầu tư cá nhân.

Trước hết là câu chuyện cảm xúc lấn át lý trí. Khi lý trí yếu, nhà đầu tư dễ FOMO khi thị trường hưng phấn, rồi hoảng loạn khi thị trường điều chỉnh. Họ thường mua nhiều nhất ở vùng giá cao, khi thanh khoản và chỉ số đều đang “đẹp”, và bán ra khi thị trường đã giảm sâu, chỉ để “đỡ sợ” hơn là dựa trên phân tích giá trị.

Nhà đầu tư chứng khoán ở Việt Nam rất mau quên. Chỉ cần vài phiên hưng phấn là quên đi nỗi đau trước đó.

– Anh Nguyễn Thành Trung, Founder & CEO CTCP Đầu tư FinSuccess.

Một đặc điểm khác của thị trường Việt Nam là “mau quên” nỗi đau. Sau mỗi chu kỳ giảm sâu, chỉ cần vài phiên tăng mạnh, nhiều người lại quên bài học cũ, quay trở lại với tâm thế lạc quan tuyệt đối và tiếp tục đẩy vốn vào những vùng giá không còn nhiều “biên an toàn”. Cảm xúc mạnh kéo theo hành động dày đặc, và càng hành động theo cảm tính, xác suất sai lầm càng lớn.

Bên cạnh đó, ám ảnh “bắt đúng thời điểm” (timing the market) cũng là chiếc bẫy phổ biến. Ngay cả những người có hơn chục năm kinh nghiệm cũng khó liên tục bắt đúng đỉnh – đáy. Khi cố gắng “đoán” thị trường, nhà đầu tư dễ trượt vào vòng xoáy: ngại mua khi giá rẻ vì sợ còn rơi, và chỉ dám mua khi giá đã tăng mạnh vì sợ “lỡ mất sóng”.

Cuối cùng, việc sử dụng đòn bẩy (margin) thiếu kiểm soát khiến mỗi nhịp điều chỉnh trở thành cú “thổi bay” tài sản. Đòn bẩy phóng đại lợi nhuận khi thị trường thuận lợi, nhưng cũng nhân rủi ro lên nhiều lần khi chỉ số quay đầu.

Xây dựng “conviction” và kỷ luật dài hạn

Để vượt qua những bẫy tâm lý đó, anh Trung nhấn mạnh đến khái niệm conviction – niềm tin vững chắc, được xây dựng trên một phương pháp rõ ràng thay vì cảm giác. Để xây dựng được conviction này, FinSuccess chọn lựa đầu tư theo góc nhìn “Đằng sau cổ phiếu là một doanh nghiệp cụ thể”, với quản trị, mô hình kinh doanh, sức khỏe tài chính và triển vọng tăng trưởng có thể phân tích được. Khi hiểu và tin vào giá trị nội tại, nhà đầu tư có khả năng xem nhịp giảm giá như một mức chiết khấu, chứ không phải tín hiệu phải chạy khỏi thị trường.

Đồng thời, anh Trung cũng ví đầu tư như một nghề chuyên môn: giống như bác sĩ hay kỹ sư, nhà đầu tư phải học liên tục, từ kiến thức cơ bản tới khả năng đọc báo cáo tài chính, hiểu ngành, hiểu vĩ mô, và quan trọng hơn là hiểu chính khẩu vị rủi ro của mình.

Về kỳ vọng, anh cho rằng kỳ vọng hợp lý, hướng đến hiệu suất ổn định vượt thị trường trong dài hạn, ví dụ 15-20%/năm, đi kèm kiểm soát rủi ro. Kỳ vọng quá cao thường mở đường cho rủi ro lừa đảo hoặc các quyết định liều lĩnh.

Một trụ cột khác của hiệu suất bền vững là chiến lược tích sản dài hạn và đầu tư đều đặn (DCA). Thay vì cố bắt đáy, việc mua đều theo tháng/quý giúp giá vốn nằm ở vùng trung bình, giảm gánh nặng tâm lý về thời điểm vào lệnh. Những người kiên trì DCA, turnover thấp nhưng khoảng chênh lệch giá đủ lớn, thường có hiệu suất đầu tư tốt hơn nhiều so với những người giao dịch liên tục theo cảm xúc.

Đầu tư và quản lý tài sản: hai khái niệm dễ lẫn, cần tách bạch

Đầu tư có thể không phải là quản lý tài sản, nhưng quản lý tài sản thì chắc chắn phải có đầu tư trong đó.

Trong cuộc trò chuyện, anh Trung nhấn mạnh sự khác biệt giữa “đầu tư” (investment) và “quản lý tài sản” (wealth management): hai khái niệm thường bị dùng lẫn nhưng bản chất lại khác nhau.

• Đầu tư là một hoạt động cụ thể, phạm vi hẹp hơn. Nhà đầu tư tập trung vào lựa chọn tài sản (thường là cổ phiếu, trái phiếu…), phân tích doanh nghiệp, định giá, ra quyết định mua – bán với mục tiêu tối ưu hiệu suất trên một thị trường hay một lớp tài sản.
• Quản lý tài sản là bức tranh rộng hơn, bao trùm toàn bộ cấu trúc tài chính của một cá nhân hoặc gia đình. Ở đây, trọng tâm không chỉ là “đầu tư vào cái gì”, mà là:
  • Phân bổ hợp lý giữa các lớp tài sản: tiền gửi, chứng khoán, trái phiếu, vàng, bất động sản…
  • Cân bằng giữa tăng trưởng và an toàn vốn.
  • Phù hợp với mục tiêu cuộc sống: bảo toàn tài sản, chuẩn bị nghỉ hưu, giáo dục con cái, hay hướng tới tự do tài chính.

Trên tầng cao hơn nữa là quản lý gia sản (family office), nơi câu chuyện không chỉ dừng ở tài sản đầu tư mà còn liên quan đến bảo hiểm, thuế, cấu trúc pháp lý, kế hoạch thừa kế, chuyển giao thế hệ.

Từ góc nhìn đó, có thể tóm lược: “Đầu tư có thể không phải là quản lý tài sản, nhưng quản lý tài sản thì chắc chắn phải có đầu tư trong đó.”

Khoảng trống quản lý tài sản tại Việt Nam và vai trò của các đơn vị chuyên nghiệp

Ngành quản lý tài sản tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc nhờ ba yếu tố then chốt.

Thứ nhất là định hướng chính sách rõ ràng. Từ năm 2014, ngành quản lý quỹ tăng trưởng 20-30% mỗi năm, cao hơn nhiều so với GDP. Giai đoạn 2025-2030, mục tiêu gồm tăng số nhà đầu tư vào quỹ mở và sử dụng dịch vụ ủy thác lên 2,5 triệu người, mở rộng số quỹ lên khoảng 500 và phát triển mạnh các dịch vụ quản lý tài sản cho cá nhân.

Thứ hai là động lực nhân khẩu học. Việt Nam có khoảng 26 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu và gần 20.000 triệu phú USD. Khi tích lũy đạt ngưỡng đủ lớn, nhu cầu chuyển từ “kiếm thêm” sang “quản lý đúng” xuất hiện, kéo theo nhu cầu về dịch vụ quản lý tài sản bài bản.

Thứ ba là quỹ đạo tăng trưởng tương đồng với các thị trường châu Á. GDP bình quân đầu người của Việt Nam hiện giống Trung Quốc cách đây 10-15 năm, giai đoạn thị trường tài chính Trung Quốc bùng nổ. Tại Đài Loan, khi có tỷ lệ tài khoản chứng khoán tương tự Việt Nam hiện nay, thị trường sau đó từng bước tăng lên gần 80% dân số tham gia. Những dữ liệu này cho thấy Việt Nam đang ở ngưỡng phát triển có thể mở ra một chu kỳ tăng trưởng mạnh của ngành quản lý tài sản.

Nhìn ở bình diện rộng hơn, ngành quản lý tài sản tại Việt Nam đang đứng trước một khoảng trống thị trường lớn. Dù đã có khoảng 11 triệu người tham gia đầu tư, tỷ lệ sử dụng các dịch vụ quản lý tài sản chuyên nghiệp vẫn còn rất thấp, ước tính chỉ khoảng 5% trong số đó, tương đương khoảng 0,5% dân số. Phần lớn dòng tiền vẫn tự “tự bơi” trên thị trường, hoặc dừng lại ở mức được môi giới hỗ trợ giao dịch.

Trong khi đó, quy mô tài sản được quản lý bởi các tổ chức tài chính hiện khoảng hơn 30 tỉ USD, nhưng 80-90% thuộc về khối bảo hiểm, phần tài sản cá nhân được quản lý bài bản mới chiếm tỷ trọng nhỏ. Ở hai đầu thị trường, chúng ta có:

• môi giới chứng khoán truyền thống – chủ yếu hỗ trợ giao dịch,
• và private banking – chỉ phục vụ nhóm khách hàng siêu giàu với tài sản từ 1 triệu USD trở lên.

Khoảng “ở giữa”- nhóm nhà đầu tư có tài sản tích lũy đáng kể, muốn được quản lý bài bản nhưng không thuộc tầng lớp siêu giàu – chưa có nhiều đơn vị chuyên nghiệp phục vụ đúng nghĩa. 

Trong bối cảnh đó, một số đơn vị tư vấn và quản lý tài sản mới đang cố gắng lấp khoảng trống này. Sau nhiều năm làm phân tích, tư vấn đầu tư và quản lý danh mục tại các công ty chứng khoán, anh Trung thành lập FinSuccess với mục tiêu cung cấp kiến thức và dịch vụ giúp nhà đầu tư tối ưu nguồn vốn và an tâm hơn trên hành trình đạt mục tiêu tài chính.

Vì vậy, câu hỏi “có nên uỷ thác quản lý tài sản hay không?” phụ thuộc vào thời gian, kiến thức và mức độ chịu đựng rủi ro của mỗi người. Những nhà đầu tư chủ động, kiên trì học hỏi và đủ kỷ luật có thể tự xây dựng chiến lược cho mình. Nhưng với phần lớn còn lại, những người dễ bị chi phối bởi cảm xúc thị trường hoặc không có thời gian theo dõi liên tục, việc đồng hành cùng một đơn vị chuyên nghiệp mang lại sự an tâm rõ rệt. Với nhiều người, uỷ thác không phải là trao đi quyền kiểm soát, mà là trao đi sự nhiễu loạn để giữ lại sự tỉnh táo, giúp hành trình đầu tư trở nên bền vững hơn.

Để lắng nghe thêm câu chuyện quản lý tài sản từ anh Nguyễn Thành Trung, Founder & CEO CTCP Đầu tư FinSuccess, mời các bạn theo dõi trọn vẹn cuộc trò chuyện trong tập mới nhất của Wealth-Being tại đây.