Đồng hành cùng chúng ta trong tập video lần này là TS. Hoàng Anh Đức — học giả nghiên cứu uy tín tại Đại học RMIT Việt Nam, chuyên gia mang tầm vóc quốc tế khi vừa là thành viên chính thức của Viện Hàn lâm Khoa học Trẻ Toàn cầu, vừa tham gia Mạng lưới toàn cầu của UNESCO về Khoa học của việc học (Science of Learning). Với những đóng góp thiết thực cho cộng đồng giáo dục, ông cũng đóng vai trò là thành viên nhóm dự án của UNESCO về phát triển Giáo dục Công nghệ và Kỹ thuật cho trẻ em và thanh thiếu niên.

Bên cạnh sự nghiệp nghiên cứu học thuật, TS. Hoàng Anh Đức còn là tác giả của nhiều ấn phẩm giáo dục tạo được tiếng vang lớn như “Tự học: Kiến tạo một hành trình học tập suốt đời”, “Readology: Đọc thế nào”, bộ sách truyện “Sci-tales: Kể chuyện khoa học”, và gần đây nhất là tác phẩm vừa ra mắt vào tháng 11/2025 mang tên “Lớp học cuối cùng”.

Đánh thức sự tò mò – Cánh cửa giúp con người kết nối thế giới

Mọi đứa trẻ khi bước vào thế giới đều mang trong mình một bản năng tự nhiên: sự tò mò vô hạn trước mọi hiện tượng, vạn vật xung quanh. Tò mò không đơn thuần là sự hiếu kỳ bốc đồng, mà chính là viên gạch đầu tiên nền tảng cho tư duy phản biện, tinh thần khám phá và năng lực tự học. Việc lắng nghe, tôn trọng và tạo điều kiện cho “quyền tò mò” của trẻ chính là phương thức giúp trẻ chủ động và yêu thích việc học.

Trong guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại và áp lực của những thước đo thành tích, người lớn chúng ta rất dễ đánh mất đi khả năng ngạc nhiên trước cuộc sống. Lắng nghe những câu hỏi thơ ngây của trẻ chính là cơ hội quý báu để người lớn “học lại cách tò mò”, tạm gạt bỏ những lo toan để tái khám phá thế giới bằng một tâm thế hồn nhiên, rộng mở và đầy cảm xúc.

Mọi đứa trẻ đều có quyền tò mò, và khi để trẻ tò mò cũng là cho cơ hội để chính người lớn chúng ta tò mò. Việc tò mò giúp chúng ta khám phá ra những điều thú vị của cuộc sống mà AI không thể thay thế được. Từ đó ý nghĩa thật sự của việc học là trải nghiệm, là cảm thụ những giá trị xung quanh, có được sự hiểu biết cho chính mình.

Điểm tựa khác biệt và vị thế không thể thay thế của con người trước A.I

Trong thời đại Trí tuệ Nhân tạo (A.I) bùng nổ, khi các thuật toán có khả năng truy xuất hàng triệu dữ liệu, trả lời các câu hỏi phức tạp hay giải các bài toán logic chỉ trong vài giây, con người phải đối mặt với một câu hỏi mang tính sinh tồn: Điều gì giúp con người giữ vững vị thế độc bản và không bị công nghệ thay thế?

Câu trả lời nằm ở chính sự tò mò tự thân và năng lực cảm nhận thế giới thực:

• Giới hạn của A.I trong việc tạo ra nhu cầu khám phá: A.I hoạt động dựa trên dữ liệu quá khứ và các phản hồi theo lệnh (prompt). Nó chỉ xử lý khi được ra lệnh, nhưng bản thân A.I không bao giờ tự mình “tò mò” hay khao khát đi tìm câu trả lời cho một hiện tượng kỳ thú của tự nhiên. Sự tò mò là động lực nội tại độc nhất của con người, thúc đẩy chúng ta đặt ra những câu hỏi chưa từng có và dấn thân vào những vùng đất tri thức mới.
• Khoảng cách giữa thông tin khô khan và cảm xúc thực tại: A.I có thể miêu tả chính xác kiến thức về thế giới tự nhiên nhưng hoàn toàn không thể có được cảm nhận của chúng ta về sự vật, hiện tượng xung quanh. Giống như trong cờ vua, AI có thể tính toán hàng tỷ nước đi để đánh bại những đại kiện tướng thế giới, nhưng điều đó không hề khiến con người ngừng chơi cờ. Chúng ta tiếp tục bước vào bàn cờ bởi niềm vui suy ngẫm, sự hồi hộp trong từng nước đi, sở thích cá nhân và sự kết nối giữa người với người. A.I có thể thắng trò chơi, nhưng nó vĩnh viễn không cảm nhận được niềm đam mê hay cảm giác vỡ òa chiến thắng. Sự tò mò hướng con người bước ra khỏi màn hình máy tính để trực tiếp chạm, nghe, nhìn và cảm nhận những điều tuyệt vời đó — nơi đời sống cảm xúc và trải nghiệm trực giác là thế giới mà A.I không bao giờ chạm tới.

Định hình lại ý nghĩa thật sự của việc học: Từ tích lũy thụ động đến trải nghiệm và cảm thụ

Dưới góc nhìn khoa học giáo dục của TS. Hoàng Anh Đức, việc học từ lâu đã bị hiểu sai hoặc thu hẹp trong phạm vi trường lớp: học là để trả bài, để thi cử, để tích lũy bằng cấp hay nhồi nhét dữ liệu. Tuy nhiên, trong một thế giới mà dữ liệu và kiến thức có thể tra cứu tức thì, mô hình học tập nhồi nhét đó đã trở nên lạc hậu. Ý nghĩa cốt lõi và chân thật nhất của việc học nằm ở hai trụ cột: Trải nghiệm và Cảm thụ.

• Học là Trải nghiệm: Học không phải là quá trình tiếp nhận tri thức một cách thụ động qua những trang sách hay bài giảng lý thuyết đơn điệu. Học là hành động dấn thân, thử nghiệm, vấp ngã và tự mình rút ra bài học. Quá trình con người tương tác trực tiếp với môi trường, đối mặt với thách thức và tự giải quyết vấn đề mới chính là lúc việc học thực sự diễn ra. Trải nghiệm biến tri thức của nhân loại thành kinh nghiệm sống của chính cá nhân.
• Học là Cảm thụ và Tự kiến tạo sự hiểu biết: Sự hiểu biết sâu sắc không đến từ việc ghi nhớ máy móc, mà đến từ khả năng cảm thụ những giá trị xung quanh — từ sự thấu hiểu tình người, cái đẹp của nghệ thuật, sự kỳ diệu của quy luật tự nhiên cho đến những bài học văn hóa. Khi biết cảm thụ, con người không chỉ dừng lại ở việc “biết” (knowledge) mà tiến lên mức độ “hiểu” và “thấu cảm” (understanding & wisdom). Nhờ đó, mỗi người tự kiến tạo nên một thế giới quan vững chắc, độc bản và mang đậm bản sắc cá nhân.

Đây là cuộc trò chuyện giàu năng lượng, gần gũi và chứa nhiều suy ngẫm sâu sắc về tương lai giáo dục. Nếu bạn là phụ huynh, giáo viên, hay đơn giản quan tâm đến sự trưởng thành của thế hệ trẻ trong thời A.I, hãy xem trọn vẹn video này tại đây.