Tập 5 của Modern Farmer Mùa 2 – Right to Win với sự tham gia của anh Nguyễn Đức Hùng Linh – Phó Tổng Giám đốc Khối Đầu tư AgriS và anh Benjamin Brink – Giám đốc khu vực Đông Nam Á DEG. Cuộc trò chuyện xoay quanh nền tảng công nghệ tích hợp dịch vụ tài chính. Từ đó, làm rõ cách để thu hút nguồn vốn xanh. Đây có thể là lời giải mang tính hệ thống cho những vấn đề cốt lõi của nông nghiệp Việt Nam. 

Dữ liệu là “hạ tầng” để hoá giải tình trạng manh mún 

Đầu chuỗi nông nghiệp Việt Nam hiện nay đang gặp nhiều đứt gãy. Chúng ta có tới hơn 9 triệu hộ nông dân đang sản xuất, thế nhưng diện tích canh tác trung bình của mỗi hộ lại rất nhỏ, thường chỉ vài thửa ruộng, gây ra tình trạng manh mún của vùng nguyên liệu nhiều loại nông sản chủ lực. Sự phân mảnh này làm đội lên các chi phí trung gian và khó tạo được quy mô đủ lớn, đồng nhất cho các đơn hàng quốc tế. Ví dụ, chúng ta chưa thể cung cấp ngay 1 triệu tấn gạo đáp ứng tiêu chuẩn ngay khi nhận đơn đặt hàng. 

Việt Nam thiếu một nền tảng để điều phối sản xuất ở cấp quốc gia. Theo phân tích từ AgriS, cơ sở hạ tầng kỹ thuật số dùng chung có thể cung cấp một giải pháp chiến lược. Trên thực tế, dữ liệu chính là một loại hạ tầng mới. Hệ thống dữ liệu lớn ghi nhận toàn bộ thông tin về thời tiết, đất đai, mùa vụ, quy trình canh tác, thậm chí tích hợp cả giải pháp tài chính, được đóng gói thành những dịch vụ DaaS (Data as a service) và SaaS (Software as a service). Từ đó, nông dân sẽ biết chính xác nên trồng gì, theo quy trình nào, cho đơn hàng nào, với tiêu chuẩn chất lượng ra sao. Ở chiều ngược lại, chỉ khi có dữ liệu, nông sản mới dễ dàng truy xuất nguồn gốc và tích hợp được các giấy thông hành ESG sẵn sàng cho các thị trường nghiêm ngặt. 

Dữ liệu cũng tạo điều kiện tiếp cận tín dụng cho từng hộ nông dân. Hiện nay, hầu hết các khoản vay của nông dân với ngân hàng đều có tài sản đảm bảo là giấy chứng nhận quyền sở hữu đất (sổ đỏ), không dựa trên hợp đồng canh tác. Trên nền tảng công nghệ tích hợp dữ liệu và dịch vụ tài chính, hợp đồng sản xuất, số liệu mùa vụ và lịch sử canh tác sẽ thay thế cho sổ đỏ, từ đó mở khoá cho dòng tín dụng chảy vào các hoạt động tổ chức sản xuất, đáp ứng nhu cầu vốn của nông dân cũng như các bên liên quan trong toàn bộ hệ sinh thái. Thế nhưng hệ thống này chỉ khả thi với sự hợp tác công – tư chặt chẽ, khơi thông dòng vốn để giúp kinh tế nông nghiệp Việt Nam bứt phá.

Tài chính xanh: Dòng vốn đi cùng với quản trị rủi ro toàn diện

Tài chính xanh là khái niệm đang thu hút rất nhiều sự chú ý. Nhiều người lầm tưởng đây là nguồn vốn giá rẻ ngay lập tức. Thực tế, dòng vốn này có ý nghĩa thúc đẩy tăng kỷ luật quản trị doanh nghiệp, quản trị sản xuất để giảm rủi ro trong dài hạn, bởi các nhà đầu tư quốc tế chỉ ra quyết định đầu tư khi kiểm soát được rủi ro ngay từ đầu chuỗi cung ứng.

Các nhà đầu tư như quỹ DEG cần dữ liệu minh bạch để đánh giá rủi ro và chỉ ra quyết định đầu tư cho các dự án đầy đủ dữ liệu. Dự án Trichogramma (ong mắt đỏ) của AgriS là một ví dụ của quản trị rủi ro nông sản ngay từ đầu chuỗi, ứng dụng giải pháp sinh thái là ong mắt đỏ thay thế cho thuốc trừ sâu để kiểm soát sâu bệnh trên cây trồng. Nhờ giải pháp này, chi phí sản xuất dài hạn giảm, môi trường và nguồn nước ngầm được bảo vệ, và nông sản cũng đạt được các tiêu chuẩn về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật rất khắt khe để đi vào thị trường châu Âu. Sức khỏe của cộng đồng và người tiêu dùng được bảo vệ tối đa, giúp thương hiệu giảm thiểu rủi ro bị trả hàng và xây dựng được uy tín trên thị trường. 

Dòng vốn không thiếu, nhưng chỉ chảy vào những doanh nghiệp có dữ liệu và năng lực kiểm soát rủi ro. Tài chính xanh không phải vốn rẻ mà là tiêu chuẩn để tồn tại trong dài hạn.
– Anh Benjamin Brink

Doanh nghiệp cần chứng minh được chất lượng của dữ liệu để thu hút các dòng vốn lớn, kể cả tiếp cận các quỹ hưu trí (pension fund) nước ngoài. Khi có thêm nguồn vốn ổn định cho sản xuất, các chi phí trung gian sẽ giảm, từ đó lợi nhuận của nông dân sẽ cải thiện đáng kể. Anh Benjamin Brink nhận định: “Dòng vốn không thiếu, nhưng chỉ chảy vào những doanh nghiệp có dữ liệu và năng lực kiểm soát rủi ro. Tài chính xanh không phải vốn rẻ mà là tiêu chuẩn để tồn tại trong dài hạn.”

Tiêu chuẩn ESG trở thành bắt buộc 

Trong bối cảnh mới, ESG đã trở thành điều kiện bắt buộc mà doanh nghiệp phải tuân thủ để tồn tại và lớn mạnh. Khách hàng từ châu Âu đòi hỏi rất khắt khe về tính bền vững, đơn cử như các quy định chống phá rừng và phát thải. Không thể chỉ hứa hẹn suông, doanh nghiệp phải có bằng chứng rõ ràng. Tuân thủ ESG là giấy thông hành giúp nông sản Việt thoát ra khỏi phân khúc sản phẩm thô, giá thấp và thiết lập các tiêu chuẩn chất lượng dành cho thị trường cao cấp. Ví dụ, đường hữu cơ của AgriS hiện có giá bán đắt gấp ba lần so với các loại đường RE thông thường. Thị trường luôn có nhu cầu và sẵn sàng tiêu thụ cho những sản phẩm có chất lượng cao và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững.

Muốn nông nghiệp Việt Nam đi đường dài và hút dòng vốn bền vững, không thể chỉ tối ưu bán hàng hay thương hiệu. Bài toán nằm ở việc xây lại đầu chuỗi bằng dữ liệu, kỷ luật vận hành và chuẩn ESG.
– Anh Hùng Linh 

Tuy nhiên, các tiêu chuẩn bền vững đòi hỏi kỷ luật vận hành nghiêm ngặt. Sự cam kết của ban lãnh đạo là yếu tố mang tính quyết định để thay đổi thói quen của hàng triệu nông dân. AgriS, thông qua các mô hình demo farm, đã chứng minh rằng một hệ sinh thái chia sẻ lợi ích cho tất cả các bên là khả thi và hiệu quả. Khi nông dân trực tiếp chứng kiến việc tham gia hệ sinh thái, lợi ích thu về lớn hơn chi phí bỏ ra, họ mới gắn bó lâu dài. Doanh nghiệp cũng cần thiết kế chặt chẽ nền tảng số hoá để ghi nhận toàn bộ quá trình tham gia của nông dân, từ vị trí và diện tích đất, tới các loại vật tư đã mua và sử dụng, rồi đến sản lượng và chất lượng đầu ra. Cũng trên nền tảng này, kiến thức được chia sẻ cho tất cả các bên liên quan để cùng tối ưu hiệu quả sản xuất.

Anh Hùng Linh chia sẻ: “Muốn nông nghiệp Việt Nam đi đường dài và hút dòng vốn bền vững, không thể chỉ tối ưu bán hàng hay thương hiệu. Bài toán nằm ở việc xây lại đầu chuỗi (upstream) bằng dữ liệu, kỷ luật vận hành và chuẩn ESG.”

Chân thành cảm ơn AgriS đã đồng hành cùng Vietsuccess trong chuỗi podcast này. 

Lắng nghe trọn vẹn cuộc trò chuyện của anh Hùng Linh và anh Benjamin Brink về tầm quan trọng của việc tái cấu trúc chuỗi giá trị để thu hút vốn xanh trên kênh Vietsuccess.