Trong chương trình Healthier Happier, Thạc sĩ Tâm lý Trần Thị Tâm Nhàn sẽ giải mã bản chất của stress. Chúng ta sẽ học cách “làm bạn” và biến áp lực thành động lực. Từ đó, bạn có thể sống khỏe hơn và hạnh phúc hơn mỗi ngày.

Những lầm tưởng phổ biến về stress

Nhiều người thường đánh đồng stress với cảm giác mệt mỏi hay áp lực thông thường. Tuy nhiên, các chuyên gia tâm lý có những định nghĩa rất rạch ròi về chúng. 

• Áp lực thường đến từ những mong đợi hoặc kỳ vọng của người khác đối với mình. Nó cũng có thể xuất phát từ việc tự bản thân đòi hỏi những điều quá khả năng. 
• Mệt mỏi là sự suy giảm năng lượng về thể chất và tinh thần. 
• Stress là một phản ứng sinh lý và tâm lý của cơ thể trước kích thích từ môi trường. Khi áp lực và mệt mỏi kéo dài mà không được giải quyết, chúng sẽ dẫn đến stress. 

Một sự thật là stress đến với tất cả mọi người, không phân biệt ai. Từ học sinh, sinh viên cho đến nhân viên văn phòng hay lãnh đạo đều có stress riêng. Học sinh lo lắng về kết quả học tập hay sự so sánh trên mạng xã hội. Người đi làm chịu áp lực phải chu toàn cả công việc lẫn vai trò trong gia đình. Những nhà lãnh đạo lại căng thẳng khi phải ra các quyết định ảnh hưởng đến nhiều người. Họ còn phải chịu áp lực giữ gìn uy tín và hình ảnh cá nhân. 

Stress không hẳn là một kẻ thù hay “kẻ giết người thầm lặng” như lời đồn. Thực chất, stress giống như một loại gia vị trong món ăn cuộc sống. Nếu chúng ta nêm nếm vừa đủ, món ăn sẽ trở nên đậm đà và ngon miệng. Ngược lại, nếu gia vị quá nhiều, món ăn sẽ bị mặn và khó nuốt. Vấn đề cốt lõi không phải là triệt tiêu hoàn toàn stress khỏi cuộc sống. Điều quan trọng nhất là cách mỗi người đối diện và xử lý nó như thế nào.

Cơ chế né tránh khi căng thẳng

Khi đối mặt với tác nhân gây stress, cơ thể chúng ta sẽ kích hoạt cơ chế tự nhiên. Hệ thần kinh sẽ tiết ra các hormone như cortisol hay adrenaline. Những chất này làm tăng nhịp tim và đường huyết để cung cấp năng lượng cho cơ thể. Đây là giai đoạn báo động giúp chúng ta có sức mạnh để đối phó tình huống. Lúc này, con người thường đứng trước hai lựa chọn: đối đầu hoặc trốn chạy. 

Trốn chạy không phải lúc nào cũng là hành động xấu hay tiêu cực. Đôi khi, nó giúp chúng ta bảo toàn sự bình ổn và an toàn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu trốn chạy trở thành thói quen lặp đi lặp lại, nó sẽ gây hại. Nhiều người né tránh khó khăn bằng cách vùi đầu vào game hay mạng xã hội. Hành động này giúp giảm lo âu tức thì nhưng không giải quyết được gốc rễ vấn đề. Đây được gọi là cơ chế phòng vệ nằm trong vô thức của mỗi người. 

Ngoài trốn chạy, một số người lại sử dụng cơ chế “lý trí hóa”. Họ dùng suy luận logic để giải quyết vấn đề và kìm nén cảm xúc thật. Điều này giúp họ trông có vẻ mạnh mẽ nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ bùng nổ cảm xúc. Khi stress kéo dài từ 2 đến 4 tuần, nó bắt đầu gây hại nghiêm trọng. Về thể chất, bạn có thể bị đau đầu, đau vai gáy hoặc rối loạn tiêu hóa. Về cảm xúc, sự lo âu, hồi hộp hay buồn bã sẽ xâm chiếm tâm trí bạn. Về hành vi, người bị stress có xu hướng tự cô lập bản thân và cắt đứt liên lạc với xã hội.

Học cách làm chủ cảm xúc

Chúng ta buộc phải chấp nhận việc sống chung với stress như “sống chung với lũ”. Để làm được điều này, việc thay đổi nhận thức là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Cùng một sự kiện, cách bạn suy diễn sẽ quyết định mức độ căng thẳng của bạn. Nếu xem kỳ thi là cơ hội thể hiện kiến thức, bạn sẽ thấy thoải mái hơn. Nếu nghĩ mình sẽ thất bại, bạn sẽ rơi vào trạng thái lo âu và sợ hãi. 

Bên cạnh đó, hãy trang bị cho mình những kỹ thuật thư giãn đơn giản nhưng hiệu quả. Bài tập hít thở sâu là một công cụ hữu hiệu để bình ổn hệ thần kinh. Bạn có thể áp dụng công thức: hít vào 4 giây, giữ 2 giây, thở ra 6 giây. Việc tập trung vào hơi thở bụng giúp giảm nhịp tim và lấy lại sự bình tĩnh. Học cách quản lý thời gian và lập kế hoạch làm việc khoa học cũng là một giải pháp. Biết rõ giới hạn của bản thân để dũng cảm nói “không” khi cần thiết. 

Stress là một phần của cuộc sống, ta không cần phải làm nó biến mất mà cần học cách đối diện. Hãy buông bỏ gánh nặng bằng cách trân trọng những gì mình có, thay vì tạo thêm áp lực cho bản thân vì những điều chưa hoặc khó thể có được. 

Đừng ngần ngại tìm kiếm sự hỗ trợ từ các nguồn lực xung quanh bạn. Đó có thể là sự chia sẻ từ bạn bè, người thân hoặc gia đình. Người ngoài cuộc thường có cái nhìn khách quan hơn để giúp bạn gỡ rối. Khi lắng nghe người bị stress, hãy khoan đưa ra lời khuyên hay phán xét vội vàng. Điều họ cần trước hết là sự lắng nghe và thấu hiểu cảm xúc khó khăn đó. Nếu tình trạng không cải thiện, hãy mạnh dạn tìm đến các chuyên gia tâm lý. Gặp chuyên gia không có nghĩa là bạn yếu đuối hay thất bại. Họ sẽ cung cấp kiến thức chuyên môn và góc nhìn mới để hỗ trợ bạn.

Chị Tâm Nhàn đúc kết: “Stress là một phần của cuộc sống, ta không cần phải làm nó biến mất mà cần học cách đối diện. Hãy buông bỏ gánh nặng bằng cách trân trọng những gì mình có, thay vì tạo thêm áp lực cho bản thân vì những điều chưa hoặc khó thể có được”.

Cùng theo dõi trọn vẹn những chia sẻ của chị Tâm Nhàn trên kênh Vietsuccess.